Južnokorejska serija „Igra lignje“ (Squid Game, 2021, Netflix) privukla je veliku pažnju, a mi ćemo se ovde ograničiti samo na neke njene manje zapažene i tumačene socijalne, političke i aspekte iz domena strateške kulture, koji se i te kako tiču i nas.
Prema Arijelu Rodrigesu Benitesu, pokretače radnje u ovoj seriji pre svega treba tražiti na socijalnom i političkom planu, a u prvom redu to su siromaštvo starih u Koreji i odraz potrebe za društvenim ugovorom.
Posle razaranja u građanskom ratu, koji se završio podelom zemlje, Južna Koreja se iz jedne polufeudalne ekonomije i jedne od najsiromašnijih nacija, na osnovu „fonda stranih investicija, napornog rada stanovništva i stalnog obnavljanja industrije“, relativno brzo transformiše „u jednu od najkonkurentnijih ekonomija na današnjem tržištu“, pa, nastavlja Benites, „ako pratimo statistiku, možemo uočiti sporo, ali konstantno smanjenje stope relativnog siromaštva: između 2011. i 2019. godine ova stopa smanjena je sa 18,6 odsto na 16,3 odsto, što pokazuje pozitivan trend ka većem prosperitetu u Južnoj Koreji.“
Ipak, ovakav brzi rast ne uspeva da prikrije pukotine u društvenom tkivu i ekonomskom sistemu, koje se pre svega otkrivaju u siromaštvu starih, velikom procentu radnika sa nepunim radnim vremenom i značajnom postotku nezaposlenosti među mladima. Brz tehnološki razvoj posebno ugrožava starije zbog ranog odlaska u penziju i niskih primanja, koja često nisu dovoljna za ishranu, što dovodi do njihove društvene isključenosti i izuzetno visoke stope samoubistava u populaciji starijoj od 60 godina. Pored socijalno-ekonomskog, Benites naglašava i kulturološki aspekt problema, proistekao iz „sve izraženijeg zanemarivanja konfucijanske tradicije brige o starima, dok se mladi ugledaju na zapadnjačke obrasce u potrazi za društvenom legitimacijom“.
Pitanje korejskog ujedinjenja
„Igra lignje“ jasno ukazuje na društvenu nepravdu i socijalni pritisak, posebno kada su u pitanju starije osobe, čija sudbina pokreće mnoge od likova da prihvate potencijalno smrtonosnu a etički svakako neprihvatljivu igru, organizovanu od strane moćnika „iz senke“. Serija takođe jasno ukazuje na potrebu za drugačijim društvenim ugovorom, odnosno pravednijom podelom društvene moći.
Iako se seriji može zameriti apstraktno viđenje kapitalizma kao slepe sile, bez ukazivanja na konkretne nosioce, pa time i njegova mistifikacija kojom se pasivizuje svaki otpor ukazivanjem na izvor zla u netransparentnim i većini građana nedostupnim i nepojmljivim nosiocima moći, ovaj postupak ipak ukazuje na kolonijalne (i inherentno rasističke) mehanizme kojima se globalna moć služi, a koji se pre svega ogledaju u nametanju idejno-vrednosnih sistema i normi jednoj konkretnoj istorijskoj zajednici u cilju njene dezintegracije i eksploatacije.
U tom smislu, socijalno-ekonomska problematika mora biti osvetljena iz ugla koji je do sada začuđujuće promicao tumačima, a to je ugao korejskog nacionalnog interesa i strateške kulture južnokorejske države. Ako je tehnološki razvoj Južne Koreje tokom Hladnog rata, velikim delom zasnivan na izvozu konkurentne i pristupačne tehnologije široke potrošnje, vršio funkciju ukazivanja na superiornost kapitalističkog sistema u odnosu na severnokorejsku ideološku konkurenciju, od devedesetih godina prošlog veka Južna Koreja svoju stratešku kulturu dominantno zasniva na proizvodima popularne kulture, koji pored ekonomske i diplomatske (meka moć) funkcije imaju ulogu u senzibilizaciji kako domaćeg tako i inostranog faktora za pitanje korejskog nacionalnog ujedinjenja.
Imajmo na umu da korejska nacionalna trauma nije vezana samo za građanski rat, nacionalnu podelu i ideološku suprotstavljenost, nego i za viševekovno kontinuirano ropstvo od strane azijskih suseda, kao i sve izraženiju svest Južnih Korejanaca o sopstvenom kolonijalnom položaju u odnosu na Zapad, pre svega SAD.
Korejski putokaz
U tom smislu, fokus kritike izražen i kroz seriju „Igra lignje“ nije usmeren ka apstraktnoj kritici kapitalizma kao takvog, niti primarno ka kritici bilo koje ideologije, nego je u službi nacionalnog ujedinjenja koje treba da transcendira ideološke podele i koje bi nad njima trebalo da ima primat. Kapitalizam se kritikuje kao spolja nametnuti obrazac, koji u aktuelnom obliku ne odgovara ni kulturološkim (idejno-vredosnim), ni socijalnim, ni nacionalnim potrebama korejskog naroda. Jasno je da se filmovi i serije koji zastupaju ovakvu stratešku viziju ne zalažu za socijalizam, svakako ni socijalizam severnokorejskog tipa, već se trude da nacionalni interes stave iznad služenja ideologiji bilo koje vrste i stvarajući platformu, pre svega idejno-vrednosnu, dakle kulturnu, za buduće oslobođenje i ujedinjenje.
Kreatorima južnokorejske strateške kulture takođe je jasno da nacionalnog ujedinjenja na čvrstim osnovama ne može biti bez uspostavljanja unutrašnje socijalne ravnoteže, kao i društvenog ugovora kojim bi elite pristale da se odreknu dela svojih privilegija u ime nacionalnog interesa, koji mora biti prepoznat kao zajednički i ujedinjujući za sve noseće subjekte društva i otvoren za buduće nacionalne, svekorejske integracije.
Korejska popularna kultura, barem ona koja predstavlja izdanak njene promišljene strateške kulture, obraća se podjednako svojim građanima, sa apelom na jedinstvo u ostvarenju zajedničkih ciljeva, severnokorejskoj braći i sestrama kojima (nekada ne naročito uspešno) pokušava da se obraća bez pokroviteljske nadmenosti, pozivajući ih na nacionalno, kao transideološko, jedinstvo i stranim faktorima, senzibilizujući ih za autentične potrebe korejskog naroda, ali i pokazujući snagu jedne države i njene strateške elite, koja je spremna da se suprotstavi svakom izazovu, uključujući i subverzivni, i to, podrazumeva se, ne samo izazovu koji bi mogao da dođe od severnokorejskog suseda i njegovog jednorodnog stanovništva.
Primat nacionalnog integrativnog principa takođe je veoma važan za ovo u osnovi složeno društvo, kao ujedinjujući faktor ne samo u političkom i socijalnom, nego i kulturnom i civilizacijskom smislu, imajući u vidu spektar koji u korejskom društvu, osim ideološke raslojenosti i izazova svekorejskog ujedinjenja, uključuje konfucijanske civilizacijske parametre, budizam, veliki udeo hrišćana, posebno u društvenim elitama, ali i izuzetno veliki procenat, čak dominantan, građana koji se izjašnjavaju kao nereligiozni, odnosno da ne pripadaju nijednoj religijskoj zajednici.
Zar sve to nije nauk i za nas, iskustvo koje bi i te kako morali da proučimo?
Vladimir Kolarić je prozni i dramski pisac, teoretičar umetnosti i kulture, autor knjige „Hrišćanstvo i film“. Ekskluzivno za Novi Standard.
Vladimir Kolarić
Izvor: Novi Standard
