Piše: Filip Dragović
Juče je poslanica DPS Aleksandra Vuković Kuč, u crnogorskom parlamentu uzviknula kako „nešto nije normalno“ u našoj državi, aludirajući na pomoć koju Crna Gora daje vjerskim školama, i napominjući da je „klerikalizacija društva dosegla najveći nivo“. Za neupućene bi moglo djelovati da to „nešto“ što „nije normalno“ predstavlja nezakoniti odnos prema vjerskim institucijama, i da su te vjerske institucije „odnekud sa strane“ upale u našu državu.
Međutim, istina je sljedeća: Crna Gora ne bi postojala (ne u smislu Srednjeg vijeka, nego u smislu Novog vijeka) da nije bilo klerikalizacije državotvornog procesa, tokom 18., 19. i početkom 20. vijeka. I Crna Gora ni sada ne bi postojala kada bi iz nje nestali svi oni građani koji su vjernici ili poštovaoci SPC (a njih je decenijama u kontinuitetu više nego onih koji su u maju 2006. glasali „za“ nezavisnost CG). Niti bi se Crna Gora mogla kretati u pravcu integracija ka EU – sistemu koji tradicionalno baštini blagonaklon i kooperativan odnos prema vjerskim zajednicama.
Uz sve to, država Crna Gora ima Zakon o odnosu države i vjerskih zajednica, a ima i ugovor potpisan sa SPC, pa se djelovanje crkava i vjerskih zajednica u ovoj državi može lako pratiti i kontrolisati kroz ova dva pravna akta. Akta koja, uzgred budi rečeno, nijesu mogla postojati tokom vladavine DPS.
Dakle, šta to onda „nije normalno“ u državi gdje crkve i vjerske zajednice djeluju slobodno, otvaraju škole i traže pomoć od države u tom pogledu? Pa nije „normalno“ to što više nije na vlasti DPS. To je tektonska, kosmička promjena u našoj stvarnosti koju poslanica Vuković – Kuč ne može da shvati. I zato nam to vrlo glasno saopštava, svakodnevno.
Više zemalja Evropske unije subvencioniše i institucionalno pomaže rad vjerskih obrazovnih ustanova koje su dio opšteg obrazovnog sistema. Evo nekoliko najznačajnijih primjera:
Njemačka:
- Model: „Kooperativna sekularnost“ (kooperierende Laizität)
- Detalji: Vjerske škole, posebno katoličke i protestantske, dio su javnog sistema obrazovanja. Dobijaju državnu finansijsku podršku (plate nastavnika, infrastruktura itd.).
- Religijska nastava: Obavezna je u javnim školama (uz pravo izbora između različitih konfesija ili etike).
- Primjeri: Katoličke i evangelističke škole koje podliježu državnom nastavnom planu i inspekciji, ali imaju pravo da uvedu dodatne sadržaje u skladu sa vjerom.
Belgija
- Model: Zajednički javno-privatni sistem
- Detalji: Vjerske škole (uglavnom katoličke) čine oko 60% svih škola. One su privatne po vlasništvu, ali javno finansirane.
- Uslovi: Moraju poštovati nacionalni kurikulum, ali imaju autonomiju u vjerskom sadržaju.
- Napomena: Belgija formalno garantuje pluralizam i omogućava izbor između vjerskog i filozofskog obrazovanja u javnim školama.
Holandija
- Model: „Školski pluralizam“ (onderwijsvrijheid)
- Detalji: Država finansira vjerske škole u istoj mjeri kao i javne.
- Ustavna osnova: Član 23 ustava garantuje pravo zajednicama da osnivaju škole prema svojim uvjerenjima, uz državnu podršku.
- Spektar: Pored katoličkih i protestantskih, finansirane su i islamske, jevrejske i hinduističke škole.
Francuska
- Model: Laicité (stroga sekularnost), ali sa izuzetkom kroz ugovorene privatne škole
- Detalji: Od 1959. moguće je da privatne vjerske škole zaključe ugovor sa državom (contrat d’association),čime dobijaju državne subvencije.
- Uslovi: Moraju poštovati državni kurikulum, ali mogu nuditi dodatne vjerske sadržaje van zvanične nastave.
Španija
- Model: Mješoviti sistem
- Detalji: Katoličke škole čine znatan dio obrazovnog sistema. Većina ima koncert (ugovor) sa državom, što znači da su finansirane iz budžeta.
- Religijska nastava: Moguća je i u javnim školama, uz izbor roditelja (katolička, islamska, protestantska ili etika).
Italija
- Model: Javno finansiranje crkvenih škola uz tradicionalnu povezanost s Katoličkom crkvom.
- Detalji: Katoličke škole dobijaju državnu podršku, uključujući poreske olakšice, subvencije za osoblje, čak i finansiranje građevina.
- Religijska nastava: U javnim školama postoji predmet Religione Cattolica, ali je fakultativan.
Na kraju treba dodati i ovo: ako je u skladu sa evropskim standardima integrisanje vjerske nastave u državni školski sistem, trebalo bi poslanicima DPS-a uvesti kratak kurs ne iz vjeronauke, nego iz poznavanja političkog sistema i društvenih standarda unutar EU.
