Danas je nezamislivo da iz literarne sekcije jedine osnovne škole gradića u jugozapadnoj Srbiji nastane izdavački gigant milionskih tiraža i zastupljenosti na svim kontinentima. Nezamislivo je i da firma koja je tokom 1970-ih i 1980-ih godina bila u klasi najvećih evropskih i svjetskih produkcija za djecu i omladinu, u samo nekoliko godina nestane, kao da je nikada nije ni bilo. Ali dogodilo se. I jedno i drugo.
U Gradskoj biblioteci „Vladislav Petković Dis” otvorena je izložba „Dečje novine – gigant jugoslovenskog izdavaštva” u saradnji sa Muzejom rudničko-takovskog kraja iz Gornjeg Milanovca. Posvećena je jednom od najvećih jugoslovenskih izdavača listova, časopisa, knjiga i stripova za djecu i odrasle, i predstavlja putovanje kroz mladost jedne generacije. Autori izložbe su Tanja Gačić, Ana Cicović i Ana Ranković iz ovog muzeja.
Sve je počelo je krajem 1956. godine, kada je grupa nastavnika i učenika „brusničke“ škole u improvizovanoj redakciji (tačnije, učionici) poželjela da afirmiše dječje stvaralaštvo tako što će izdati školski list. Naredne godine, 12. januara, u tiražu od hiljadu primjeraka izlazi prvi broj lista „Dečja politika“ koji odmah biva zabranjen zbog reakcije tri decenije starije beogradske „Politike za decu“. Zato je za drugi broj odabrano ime Dečje novine – ime koje je ušlo istoriju, naveli su autori postavke.
Nastale radom djece koja su pod budnim ali blagonaklonim okom imala veliku slobodu u kreiranju i ilustrovanju, Dečje novine već 1960. učestvuju na beogradskom Sajmu knjiga. Redakcija je pretrpana jdečjim radovima i pismima iz svih republika tadašnje Jugoslavije, stižu pohvale i podrška renomiranih novinara i književnika, a vremenom, širenjem čitalačke publike, novine dostižu tiraž od 100.000 primeraka po broju! Zvanično i samostalno, Novinsko preduzeće Dečje novine, ustanovljeno je 17. jula 1965. godine „odlukom Radničkog savjeta Novinskog preduzeća „Čačanski glas“.
A onda,1966. godina i potpisivanje ekskluzivnog ugovora sa kompanijom Volta Diznija… Na početku ove divne saradnje koja će trajati naredne tri decenije, „Dečje novine” najpre izdaju časopis Miki, potom Mikijev almanah i Diznilend, a kasnije i čitavu industriju proizvoda sa Diznijevim likovima: školske sveske, tašne, majice, omote, razglednice, postere, preslikače… čime postaju najveći (i najomiljeniji) distributer školskog pribora na ovim prostorima, navode autori izložbe.
Kako dodaju, kasnije, 6. septembra 1968, širenjem poslovanja na izdavačku delatnost, naziv firme se mijenja u Novinsko-izdavačko preduzeće „Dečje novine” a vode ga oni koji su rizikovali siguran posao vjerujući u plemenitu ideju, Srećko Jovanović kao glavni i odgovorni urednik kuće i Aleksandar Lazarević kao generalni direktor.
Kada je, 1974. godine, u firmu došao genijalni Rade Rančić, uobličio je njen zaštitni znak koji je govorio sve: dječak u iskoraku naprijed. Rančić je svojom kreativnošću, znanjem i beskompromisnom odgovornošću prema savršeno sprovedenoj zamisli, postavio standarde za opremanje i izdavanje knjiga u našoj sredini.
Neumornim radom, entuzijazmom, otvorenošću prema tehnološkim i svim drugim dostignućima moderne svjetske privrede, u „Dečjim novinama” je stvorena atmosfera da su najviše nagrade na sajmovima knjiga u Beogradu, Nišu, Budvi, ali i na onim međunarodnim, u Nju Delhiju, Moskvi, Luandi…. kao i oko 15.000 raznih povelja, nagrada, diploma i drugih priznanja, npr. Orden rada sa zlatnim vencem, Orden bratstva i jedinstva sa srebrnim vencem, ali i Vukova i Zmajeva nagrada za izuzetne doprinose kulturi – sasvim normalna, gotovo svakodnevna stvar, navode autori postavke.
Osamdesetih godina 20. vijeka jasno je da su IP „Dečje novine“ jedan od najvećih jugoslovenskih izdavača knjiga i stripova, a Gornji Milanovac jedan od najpoznatijih gradova u zemlji, i izvan nje. A šta su sve to „Dečje novine” stvarale i izdavale? Šta smo već, zajedno sa milionima bivših Jugoslovena i drugih građana svijeta, zaboravili, a čega se još uvijek sjećamo?
Pored pomenutih Diznijevih izdanja i školskog lista po kome su dobile ime, krajem 1960-ih „Dečje novine” počinju da izdaju knjige, najprije dječju literaturu i priručnike za škole, da bi (preko Krmčije Svetog Save, Istorije srpske grafike, Istorije srpske kulture…) stigli i do nobelovaca – Singera, Markesa, Česlava Miloša… i stotina drugih naslova evropske i svjetske književnosti, i tiraža većih od milion primjeraka godišnje, piše u tekstu povodom izložbe.
Kroz saradnju sa italijanskom firmom „Raptj“ sa kojom su nastupile na Međunarodnom sajmu knjiga u Frankfurtu 1972, „Dečje novine” osvajaju publiku plasiranjem albuma sa samolepivim sličacama. Pored nezaobilaznih igrača fudbalskih prvenstava (počevši od Minhena “72), albume sa tada aktuelnim junacima pop-kulture pratio je čitav proizvodni asortiman tako da je svako dijete u zemlji imalo bar blokčić, bedž ili olovku sa veselim likovima Diznijeve galerije, Sare Kej, Hajdi, Tarzana, Bambija, Snupija, Taličnog Toma, Popaja, Sandokana, Štrumpfova, Snorkijevaca…
Nakon lista „Nasmejane Dečje novine“, izdavale su i dejčije časopise Tik-tak i Zeka, nezaboravni Džuboks koji je bio enciklopedija muzičke scene epohe, svjetski poznate Kulture Istoka, Moment (za vizuelne medije), Venac (za književnost i kulturu), tu je i enigmatsko-zabavna Eureka, Crni pojas o borilačkim vještinama, strip edicije Nikad robom, Modesti Blejz…
Posjetioci izložbe saznaju da je tiraž edicije Nikad robom, započete 1963. godine, koja je u početku nudila stripovane priče iz srednjovekovne istorije, vrtoglavo porastao (do 150 i 200 hiljada primjeraka) kada su Mirko i Slavko, junaci legendarnog Desimira Žižovića Buina,sa jedne polovine stranice „Dečjih novina“ prešli i preuzeli primat nudeći nove epizode svake sedmice. „Priča se” da su Mirko i Slavko postali toliko popularni da izdavač nije mogao da nađe dovoljno crtača kako bi zadovoljio zahtjeve publike! U prilog tome svjedoči činjenica da je to jedini strip na prostoru nekadašnje SFRJ po kome je snimljen dugometražni igrani film i to prije više od 40 godina: 1973. u režiji Branimira Torija Jankovića, u produkciji „Dečjih novina“, a glavne uloge su delili Vladimir Radenković (Mirko) i Dragan Radonjić (Slavko)…
„Dečje novine“ su prve u Jugoslaviji koristile kompjutere u izdavačkoj djelatnosti. Prve su se bavile kupovinom i prodajom autorskih prava i licenci. Prve su i tada jedine izdavale list na Brajevom pismu. Prve su u svijetu izdavale časopis za djecu na romskom jeziku. Njihova izdanja su danas ponos svake biblioteke i kolekcionara koji drže do sebe, napominju autori u tekstu povodom postavke.
U prostoru galerije Biblioteke izloženo je više od stotinu izdanja „Dečjih novina”, uključujući dobro poznate naslove iz strip-edicije Nikad robom, časopis za mlađe osnovce Tik-tak, licencirana izdanja Diznijevih stripova, knjige i druge publikacije koje su obilježile odrastanja generacija koje su stasavale šezdesetih, sedamdesetih i osamdesetih godina 20. vijeka. Pored izdanja, izložbu čini i izbor iz dokumentarnog i arhivskog materijala, poput crteža likova strip junaka ili brendiranih starih đačkih torbi.
Izložbu je otvorio Dragan Milovanović Džile, nekadašnji glavni urednik školske redakcije „Dečjih novina” koji je u emotivnom govoru podijelio sa prisutnom djecom i odraslima sjećanja na vrijeme kada je Gornji Milanovac zahvaljujući „Dečjim novinama” bio u svijetu poznat grad iz Jugoslavije.
Autori postavke kažu – Mi vam ne možemo reći zašto više ne postoje. Suviše je tužno analizirati sve razloge koji su doveli do svima poznatog epiloga. Znamo samo da, kada su djeca, velika i mala, stvarala firmu, bile su to ‘Dečje novine’“.
Izvor: „Politika“
