Jer jasno je toliko, jasno još otkad su Austrougari rušili vrh Lovćena, da onaj ko „usmrti” Njegoša, ili onaj ko ovlada interpretacijom Njegoša, taj će ovladati identitetom Crne Gore. Tako je, zapravo, formiran antinjegoševski odnos prema Njegošu. Takvu shizofreniju do ekstrema su doveli komunisti
Tema „Gorskog vijenca” jeste kodifikacija kosovskog zavjeta!
Iako svaki pokušaj da se tematski okvir „Gorskog vijenca” (kao i bilo kog drugog književnog djela) svede na nekoliko riječi odvodi u jeres hermeneutičkog redukcionizma, teško da se može pronaći okvir koji u kulturnom, etičkom i metafizičkom smjeru dominantnije opisuje i osmišljava idejnu cjelinu „Gorskog vijenca”, nego što je to slučaj sa Njegoševom kosovsko-zavjetnom perspektivom života i vječnosti. Davno i divno to je uočio Ivo Andrić u svom eseju „Njegoš kao tragički junak kosovske misli”.
Međutim, ideološko-interpretativne institucije i figure moći niti su imale njegoševske, niti andrićevske oči, te smo u oficijelnom tretmanu dobijali dvije tematsko-redukcionističke interpretacije: „istraga poturica”, s jedne, odnosno, „rekonstrukcija crnogorskog sociokulturnog koda”, s druge strane, pri čemu se ne zna koja od njih je gora, ideološki i kulturološki štetnija, a u svakom slučaju pogrešnija u pogledu razumijevanja „Gorskog vijenca”.
Sve što su htjeli tvorci i promoteri ovih i ovakvih interpretativnih ključeva nije više nego zloupotreba Njegoševog kulturnog i duhovnog autoriteta. Jer jasno je toliko, jasno još otkad su Austrougari rušili vrh Lovćena, da onaj ko „usmrti” Njegoša, ili onaj ko ovlada interpretacijom Njegoša, taj će ovladati identitetom Crne Gore. Tako je, zapravo, formiran antinjegoševski odnos prema Njegošu. Takvu shizofreniju do ekstrema su doveli komunisti. Njegoševu zavjetnu kapela koju su početkom 70-ih godina srušili još dugo su držali na državnom grbu. Slično djeluje i ono kada „profesor” Novak Kilibarda proglašava Njegoša za genocidnog pisca, označivši „Gorski vijenac” za najgenocidniji spjev evropske književnosti, a pritom hvali veliko umijeće Njegoševog pjesničkog genija, koji je, stoga, mogao da „ublaži” te genocidne nemjere…
Prije deset godina, jubilej dva vijeka od Njegoševog rođenja obilježen je u tišini, jedva iko i jedva ponešto da je prozborio. Danas sve izgleda bitno drugačije, jer je Država, najzad, izvršila neku vrstu institucionalnog priznanja, te se dan Njegoševog rođenja praznuje kao državni praznik. Ako to znači da je društvena i politička zajednica napokon prihvatila Njegoša kao veličinu oko koje treba da se okupimo i objedinimo onda dobro i jeste. Ako to pak znači da će praznovanje Njegoša da nas uvede u kulturu spektakla, zabavu za mase, onda nijesmo s mjesta makli. To može biti uvod u još jednu shizofrenu situaciju; da, naime, taj i tako bitan autoritet sudeći po političko-medijskom diskursu, ostaje i dalje tako nebitan u nastavnoj praksi, gdje je redukovan, sveden na odlomke političke korektnosti, kao da Njegoš nije naš Dante, ili naš Šekspir, ili naš Puškin.
Milorad Durutović
Izvor: Fejsbuk
