Preveo i priredio: sveštenik Nikola Gačević
Diplomatski pritisak i aktivnosti Atine zbog Hrišćana u Siriji
Atina izražava duboku zabrinutost povodom napada na pravoslavne vjernike u Siriji i upućuje jasne poruke Damasku, u trenutku kada izvori govore o nesaglasju između zvanične retorike i stvarnosti na terenu, ukazujući na pojedinačne planske napade na Hrišćane i njihovu imovinu od strane islamističkih grupa koji se ne kažnjavaju od vlasti u Siriji a sve sa ciljem pritiska da se Hrišćani da isele.
Sve sa većom uznemirenošću Atina prati razvoj događaja u Siriji nakon nedavnih napada na pravoslavne i druge hrišćanske zajednice, koji se, „više ne mogu posmatrati kao pojedinačni incidenti“. Kako ističu, slika koja se u poslednje vrijeme oblikuje otvara ozbiljna pitanja o budućnosti hrišćanskog stanovništva u toj zemlji.
Ovu sliku dodatno je učvrstio i najnoviji napad koji je izazvao reakciju Atine. Prema međunarodnim informacijama, svađa između dvojice muškaraca u jednom hrišćanskom gradu u centralnoj Siriji prerasla je u vjerski motivisane napade, izazvavši velika razaranja kuća, prodavnica i vozila, što podsjeća na vjersko nasilje koje je usledilo nakon pada dugogodišnjeg lidera Bašara al-Asada prije dvije godine.
Napadi u pretežno hrišćanskom gradu Sukajlabigiji, u provinciji Hama, predstavljaju najnoviji incident usmeren protiv pripadnika hrišćanske manjine u Siriji. Mnogi od njih napustili su zemlju od početka sukoba prije petnaest godina, koji je iza sebe ostavio pola miliona mrtvih i duboko podijeljeno društvo.
U istom tonu, izvori koji dobro poznaju stanje u Siriji ukazuju da, uprkos uvjerenjima režima Ahmada al-Džolanija međunarodnoj zajednici o poštovanju manjina i očuvanju inkluzivne države, „na terenu se oblikuje potpuno drugačija stvarnost“. Kako naglašavaju, „postepeno i bez buke razvija se plan koji vodi ka stvaranju jednoverske, sunitske Sirije“.
Antihoijski patrijarh Jovan: Ne više prolivanja krvi u Siriji
„Sirija za sve“: Simbolični potezi Al-Džolanija
Prema istim izvorima, ova protivrječnost postaje još izraženija kada se uporedi sa javnom slikom koju nastoji da prikaže novo rukovodstvo u Damasku. Kako se ističe, Abu Mohamed al-Džolani -ili Ahmed al-Sara- nakon pada Asada usvojio je retoriku „inkluzivnosti“, tvrdeći da ne teži pretvaranju Sirije u isključivo sunitsku državu putem progona.
U tom okviru, izdao je naredbe za zaštitu manjina, nastojeći da se predstavi kao garant bezbjednosti Hrišćana, Druza i Alavita, a preduzeo je i simbolične korake, poput posjeta verskim mjestima. Kao pokazatelj toga navodi se njegov susret u oktobru 2025. godine sa Patrijarhom antiohijskim Jovanom u Starom gradu Damaska, sa ciljem – kako je tada saopšteno – da se pošalje poruka nacionalnog jedinstva i suživota.
Istovremeno, njegova retorika pokazuje pomjeranje od ideološkog okvira džihadizma ka takozvanom „sirijskom nacionalizmu“, nastojeći da uvjeri međunarodnu zajednicu da nova Sirija može funkcionisati kao država za sve građane, bez obzira na vjersku pripadnost – izbor koji je, prema diplomatskim procjenama, povezan i sa potrebom izbegavanja međunarodne izolacije i sankcija.
Tiho raseljavanje u Siriji: Pritisak i strah za vjerske manjine
Ipak, izvori koji duboko poznaju prilike u zemlji naglašavaju da ova slika ne odražava stvarnost unutar Sirije. Kako navode, uvođenje šerijata kao osnove pravnog sistema i snažan sunitski karakter javnog života izazivaju opravdanu rezervu, dok mnoge manjine sa nepoverenjem gledaju na novo rukovodstvo, smatrajući da je riječ o privremenoj taktici umjerenosti – sve dok vlast ne bude u potpunosti učvršćena. Dakle, jedno priča, predstvalja međunarodnoj javnosti, a drugo se sprovodi u praksi, odnosno imamo na sceni zastrašivanje, posebno na Hrišćane, sa ciljem iseljavanja.
Ključnu prepreku ovoj tajnoj, a licemjernoj, strategiji, prema istim izvorima, predstavljaju kako hrišćani stanovnici, tako i Alaviti – vjerska i etnička grupa iz koje je potekao i prethodni Asadov režim. „Ove zajednice se doživljavaju kao nespojive sa novim poretkom koji se nastoji uspostaviti“, navodi se.
Izvori koji održavaju stalnu i blisku komunikaciju sa Antiohijskom Patrijaršijom govore o „organizovanom, ali niskointenzivnom obrascu pritiska“, u koji se uklapaju i nedavni nasilni incidenti. Kako ističu, „ne radi se o slučajnim tenzijama, već o djelovanju koje ili potiče od paradržavnih struktura uz prećutnu saglasnost vlasti, ili je dio šireg plana režima“.
Prema tim procjenama, cilj nije neposredni i otvoreni sukob, već stvaranje dugotrajne atmosfere nesigurnosti i zastrašivanja. „Riječ je o „tihom raseljavanju“, objašnjavaju, ističući da se pritisak vrši na način koji izbjegava velike krvave sukobe koji bi izazvali međunarodnu osudu i doveli do hitnih intervencija, dok se u praksi stvaraju uslovi koji primoravaju stanovništvo da napusti svoja ognjišta.
Paradoks, kako ističu izvori upućeni u prilike, jeste to što se hrišćansko stanovništvo našlo zarobljeno između potrebe da Džolani ostane na vlasti i sopstvenog osjećaja nesigurnosti. Kako objašnjavaju, u datim okolnostima eventualni pad režima doveo bi do haosa koji bi dodatno pogoršao bezbjednosnu situaciju, pri čemu bi manjine bile prve žrtve. Stoga se osnovni zahtjev koji se upućuje međunarodnoj zajednici odnosi na vršenje pritiska na Džolanija kako bi se stanje stavilo pod kontrolu.
Grčka zahtijeva poštovanje svih vjerskih zajednica u Siriji
U tom kontekstu, reakcija Atine dobija posebnu težinu. Prema zvaničnom saopštenju Ministarstva spoljnih poslova, Grčka pažljivo prati situaciju, sa posebnim osvrtom na događaje u Al-Sukajlabigiji -gradu sa snažnim hrišćanskim prisustvom u kome su zabilježeni nasilni incidenti.
Grčko Ministarstvo spoljnih poslova, kako se navodi, uputilo je jasnu poruku Damasku, zahtijevajući potpunu istragu događaja, transparentnost i odgovornost. Istovremeno se naglašava potreba za istinski inkluzivnom političkom tranzicijom, uz poštovanje prava svih vjerskih i etničkih zajednica.
„Hrišćani predstavljaju neotuđivi dio istorijskog i društvenog identiteta Sirije“, ističu izvori Ministarstva, dodajući da očuvanje multikulturnog karaktera zemlje predstavlja osnovni preduslov stabilnosti u regionu. Da podsjetimo da je upravo Sirija zemlja u kojoj se po prvi put pominje naziv Hrišćanin. Nekada je to bila većinski hrišćanska zemlja se velikom kulturnom tradicijom. Dala je dvojicu od najvećih svetitelja i teologa Sv. Jefrema i Isaaka Sirina čija se djela izučavaju ne samo u pravoslavnoj i uopšte hrišćanskoj teologiji, već i u filosofiji i psihologiji.
Diplomatska inicijativa EU za zaštitu vjerskih manjina
U međuvremenu, pitanje je dospjelo i na evropski nivo. Hitno pitanje Evropskoj komisiji podnio je evroposlanik i bivši predsjednik Nove Demokratije Vangelis Mejmarakis, izražavajući zabrinutost zbog pogoršanja bezbjednosti hrišćanskih zajednica, uz poseban osvrt na napade na civile, bogomolje i istorijske pravoslavne zajednice.
U tom kontekstu, od Evropske komisije se traži ažurirana procjena bezbjednosne situacije vjerskih manjina, konkretne mjere zaštite i jačanje diplomatskog i humanitarnog prisustva Evropske Unije u regionu, kao i stroži mehanizmi nadzora i odgovornosti za kršenje ljudskih prava.
Osnovno pitanje za budućnost Sirije
Prema izvorima koji pažljivo prate dešavanja, suštinsko pitanje više nije da li postoji pritisak na manjine, već „koliko brzo i na koji način će se dovršiti proces preoblikovanja sirijskog društva“.
I kako naglašavaju „što se ovaj proces odvija tiše, bez prizora masovnog nasilja, to slabi i odziv međunarodne zajednice“ i tako poznata taktika protjerivanja ima mgućnost ostvarivanja, što dodatno pojačava strahove za budućnost hrišćanskog stanovništva u Siriji.
Izvor: iefimerida, P. Tolopulos
