Piše: Vojin Grubač
Nedavna izjava Socijaldemokratske partije Hrvatske, objavljena i na društvenim mrežama, snažno je odjeknula u javnom prostoru. SDP je ukazao na istovremena hapšenja bliskih saradnika premijera Andreja Plenkovića i smjene rukovodilaca u državnim preduzećima na zatvorenoj sjednici Vlade, ocjenjujući da je riječ o simptomima dubljeg institucionalnog sloma. Formulacija da se „Plenkovićeva Hrvatska raspada pred očima građana“ predstavlja jedan od najoštrijih opozicionih nastupa u novijoj političkoj praksi.
Društvena pozadina radikalizacije: ustašoidna santa leda
Jaroslav Pecnik, hrvatski političar, univerzitetski profesor i politički analitičar, u jednom od svojih poslednjih tekstova pod nazivom „Kovači lažnog novca“ napisao je:
„Eskalacija ustašoidnih crnokošuljaša nije samo posljedica rata, nacionalističke indoktrinacije, revizionizma, političkih manipulacija, već izraz društvene zapuštenosti i socijalne besperspektivnosti, o čemu Plenković uporno šuti ili opravdava nakaradnim ‘dvostrukim konotacijama’, u kojima je ustaški pozdrav ‘Za dom spremni’ samo vršak ogromne nacionalističke, ustašoidne sante leda koja se valja ispod površine mora.“
Vojin Grubač: Kataklizma civilnog sektora lažnih antifašista
U istom tekstu, Pecnik navodi: „I uistinu, borba protiv korupcije i više nego otvorene sprege političke elite s moćnim poduzetničko-mafijaškim strukturama jedna je od najslabijih karika Plenkovićeve vladavine. On to, naravno, negira i navodi kako mijenja korumpirane ministre (koje je sam i odabirao), a policija hapsi sve osumnjičene za korupciju i kriminal.“
Ukratko, u ovom pasusu vidimo podudarnost s informacijom koju je SDP Hrvatske poslao javnosti. Pecnik na koncu sublimira stvari, konstatujući da je: „problem u cijelom, nakaradno postavljenom sistemu koji tolerira, podstiče i u konačnici štiti nezaježljivu pohlepu partijske, hadezeovske klike,…, koja beskrupulozno pljačka vlastiti narod, a sve pod licemjernom egidom hinjenog domoljublja i zaštite nacionalnih interesa pred silom raznih neprijatelja (sa Srbima na čelu kolone) koji samo snuju kako da nam naškode.“
Ekstremizam kao instrument političke kanalizacije nezadovoljstva
Iz ovih navoda koji dolaze iz Hrvatske postaje jasnija slika onoga što se tamo dešava. Javnost Crne Gore to posebno interesuje nakon ultrašovinističke, neonacističke eksplozije hrvatskih navijača u Podgorici na fudbalskoj utakmici Crna Gora – Hrvatska. Taj incident, koji je bio znakovit i brutalan: ocijenjen ja kao civilizacijski strmoglav Hrvatske. Ali, on je produkt problema koji postoje u toj državi.
Zaključak je jednostavan: hrvatska vlast koju vodi HDZ izmišlja neprijatelje Hrvatske, podstiče promociju „vrijednosti“ zločinačke NDH kroz mnogobrojne spektakularne koncerte Tompsona, od kojih je jedan imao pola miliona posjetilaca, i organizuje parade crnokošuljaša usmjerene protiv vrlo malobrojne srpske manjine u Hrvatskoj. Sve to se čini kako bi se prikrili ogromni ekonomski i socijalni problemi Hrvatske, kao i sprega nezajažljive političke elite s moćnim preduzetničko-mafijaškim strukturama. U takvoj situaciji, lako mogu postradati izmišljeni protivnici Hrvatske.
Paralele sa Crnom Gorom: instrumentalizacija identiteta
Slična situacija bila je i u Crnoj Gori za vrijeme vladavine Mila Đukanovića, gdje je sprega kriminalnih klanova i narko-kartela sa državnim strukturama u sve tri grane vlasti bila neraskidiva. Tadašnje idenitetsko dizanje tenzija s divljanjima, ali i huškanjima na sve protivnike režima bilo je sredstvo prikrivanja tih mračnih procesa, koji su vodili Crnu Goru pravo u građanske sukobe.
Crnogorska vlast je u svojim provociranjima građana takođe eksploatisala hrvatskog neoustaškog pjevača Tompsona, koristeći njegove muzičke „podvige“, čak i na posljednjim izborima u Nikšiću. Doduše, nije se čulo „Ustaški se barjak vije“ i „Za dom spremni“, kao što su skandirali hrvatski navijači u Podgorici, jer su crnogorski simpatizeri Tompsona „delikatniji“ u tom smislu: predstavljaju se kao antifašisti. Doduše, one pristalice Đukanovića koje sada eksploatišu bizarnog hrvatskog pjevača: antifašisti su onoliko koliko i njihov voljeni NDH muzikant. Mogli bismo ih nazvati- antifašisti crnokošuljaši.
Ipak, da rezimiramo odnos Hrvatske prema Crnoj Gori. Hrvatska je, svojim navijačkim grupama i nesuvislim diplomatskim pritiscima, prenijela u Crnu Goru obrasce ponašanja koji korespondiraju sa njenim najsramnijim istorijskim epizodama. Ona se, zbog svojih teško rješivih unutrašnjih zapleta, na žalost: pretvara u čudovište ekstremizma.
Paradoks EU puta: uslovljavanje od države zarobljene ekstremizmom
U tom kontekstu treba analizirati i čudne, sumanute zahtjeve koje Hrvatska postavlja Crnoj Gori kao uslove za napredak na evropskom putu. Kada država sa rastućim unutrašnjim ekstremizmom pokušava da kreira ultimativni odnos prema susjedu, to neminovno otvara pitanje legitimnosti takvog pristupa. Crnoj Gori se time šalje poruka da njen evrointegracijski proces zavisi od nečistih političkih kalkulacija u Zagrebu, a ne od evropskih institucija.
To nije samo diplomatski nesporazum, već strukturni problem: mehanizam kojim Hrvatska, kako kritičari tvrde, hrani sopstveni ekstremizam pokazujući mu „spoljnu metu“ na kojoj se može preliti unutrašnje nezadovoljstvo.
Logika regionalne stabilnosti nameće zaključak da Crna Gora mora svoje evropske integracije temeljiti na direktnoj komunikaciji sa institucijama EU i njenim ključnim članicama, a ne na volji pojedinačnih država čija je unutrašnja politička dinamika opterećena rastućim radikalnim tendencijama.
