Piše: Elis Bektaš
Skup raznovrsnih, često i međusobno suprotstavljenih, ideologija, politika i svjetonazora u stanju otvorenog ili latentnog sukoba sa fašizmom. Kao organizovana politička ideja javlja se između dva svjetska rata, kada talijanska socijalistička i republikanska politička emigracija formira antifašističku koalicijsku akciju, a potom se ideji antifašizma u Evropi priključuju različiti pokreti i ideologije, u rasponu od anarhizma i komunizma, preko socijaldemokratije i liberalizma, pa sve do konzervativnih ali i radikalno nacionalističkih snaga.
Već od samog početka antifašizmu nedostaje jasna pojmovna artikulacija, ali i konzistencija, jer se u različitim pokretima koji za sebe prisvajaju atribuciju antifašizma u određenoj mjeri javljaju bitne odrednice fašizma, kao što su autoritarizam, mačizam, kult vođe, tradicije i herojstva, militarizam… pa čak i šovinizam i rasizam. Tako se antifašizam veoma brzo po svom nastanku pretvara u potragu za prihvatljivom mjerom fašizma.
Nakon vojnog sloma fašizma u Italiji 1943. godine i nacionalsocijalizma u Njemačkoj 1945. godine, antifašizam ubrzano počinje da gubi i ono malo pojmovne jasnoće koju je posjedovao, pretvarajući se u ideološko-propagandni tabu kom se pripisuju superiorni etički kvalifikativi, pritom odbacujući svako preispitivanje i samopreispitivanje. Vremenom se pojam antifašizma transformisao u ispraznu floskulu koja služi kao kontrapunkt jednako ispraznoj floskuli fašizam, pri čemu se prva koristi kao kvalifikativ i po pravilu neuvjerljiv dokaz vlastite etičke superiornosti, a potonja kao diskvalifikativ koji ukazuje na etičku nakaznost drugoga, na po pravilu jednako neuvjerljiv način.
Fašizam se, skupa sa svojim varijetetima, potvrdio kao civilizacijska degradacija i degeneracija, ali u praksi su i mnogi ogranci antifašizma ogrezli u skoro identičnu degradaciju i degeneraciju, iz čega slijedi da antifašizam i fašizam nisu kontrarni, već koordinirani i interferirajući pojmovi, a kontrarni pojam i fašizmu i antifašizmu je humanizam.
