Jedan od filmova koji je obilježio devedesete, svakako jeste Trejnspoting iz 1996. godine, u režiji Denija Bojla, a po romanu Irvinga Velša. Film je veoma dobro primljen od kritike i publike, smatra se jednim od najboljih britanskih filmova svih vremena
Radnju filma prati grupa zavisnika osamdesetih godina u Edinburgu, koji ne vide smisao života osim u uživanju heroina. Glavni lik filma je mladi nezaposleni Mark Renton, čovjek u srednjim dvadesetim, koji vrijeme provodi sa svojim prijateljima zavisnicima “Sik Bojem“ i “Spadom“ , kao i njihovim dilerom. Pored zavisnika glavne i značajne uloge u filmu pripadaju njihovim prijateljima nezavisnicima Begbiju, agresivnom psihopati, kao i sportisti Tomiju, koji je najtragičnija ličnost filma, jer u trenutku slabosti postaje heroinski zavisnik, takođe i Hiv pozitivan, a na kraju umire od toksoplazmoze.
Mark Renton se više puta skida sa droge, i uz pomoć uličnih trikova i uspijeva da prebrodi krizu, ali brzo otkrivajući dosadnu svakodnevnicu Edinburga, koji tih godina grca i u siromaštvu, uvijek se vraća heroinu kao nekakvoj religiji i filosofiji, koja mu daje smisao života. Korišćenje opijata Rentona i njegove prijatelje odvode krađama i prevarama, ali ipak im nikad nije dovoljno, jer bijeg i odsutnost od surove stvarnosti itekako košta. Tako da Renton satima ili danima, usled kombinacije raznih opijata nalazeći se u medikamentoznoj nirvani, biva probuđen bolnim vriskom djevojke, koja živi u njihovoj zavisničkoj jazbini, i sama je zavisnik, a otkrila je smrt njene bebe. Ispostavlja se da je otac djeteta “Sik Boj“. Naravno, prva reakcija Rentona, nakon što su ga bolno probudili iz transa je ponovo vraćanje u isti, predlažući im da “zakuva“ za sve heroin, a na šta svi pristaju.
“Spad“ biva osuđen, a Renton pušten uz uslov rehabilitacije. Ipak, iako proslavlja uslovno puštanje sa roditeljima i Begbijem, osjeća se prazno, uzima metadonsku terapiju koju iskoristi za par sati, umjesto 24 časa, koliko je trebala da mu traje. Ponovo odlazi kod svog dilera, i umalo umire u njegovom stanu usled predoziranja. Nakon svega, nemoćni roditelji ga zaključavaju u sobi svoje kuće da se skida na “suvo“. U tim momentima kao da oživljavaju razni pakleni arhetipovi, čiji je režiser sam đavo. Ipak, biva izliječen. Renton nakon apstinencije povraća svoju impotenciju i počinje vezu sa eksentričnom i zatvorenom djevojkom u klubu, provodi noć u kući njenih roditelja, ali ubrzo otkriva da je maloljetna , nakon čega ga ona ucjenjuje da nastave vezu, inače će ga u suprotnom prijaviti policiji.
Renton pri kraju filma učestvuje u poslednjoj prevari sa drogom. Zajedno sa svojim prijateljima preprodaju pozamašnu količinu heroina. Dobro zarađuju i sve to proslavljaju kao po običaju u lokalnom pabu uz velike krigle piva. Renton od samog starta priprema prevaru, predlaže “Spadu“ da zajedno ukradu novac od droge ali on ustrašen od Begbijeve agresije odbija. Bez obzira na sav rizik, odlučuje se sam na krađu zajedničkog novca dok mu prijatelji spavaju, ali “Spad“ je budan i ne reaguje. Renton mu ostavlja određenu svotu novca na posebnom mjestu. Odlazi u London, sređuje se i započinje novi život, čist bez droge, Hiv-a i hepatitisa. Film značajno prati i kulturno-muzičke promjene, od dominatno pank i nju vejv muzike do prelaza na rejv i tehno. Ali, to je bila samo površna promjena koja se dešavala uopšte u globalnim razmjerama na raznim nivoima, pa i u političkom, koji obilježava kraj Hladnog rata i bipolarnog svijeta, kao i rušenje Berlinskog zida. Takođe, subkultura Trejnspotinga, mogla bi se i kod nas prevesti kao raspad jednog sistema, nesnalaženje mladih talentovanih ljudi poput članova bendova Ekv, Via talas i mnogih drugih alternativnih umjetnika, koji stradaju od heroina, hepatisa, Hiv-a, ne snalazeći se u novim okolnostima, mada i sivilo prethodnog režima nije bilo značajno bolje iako sad sve dolazi do krajnjih granica tragedije i smrti mnogih od njih.
Snimljen je i drugi dio Trejnspotinga, gdje su sad svi sređeni koliko-toliko porodični ljudi, osim “Spada“, koji je još uvijek zavisnik. Ipak, i njemu se sreća okreće, kad upoznaje mladu bugarsku prostitutku, koja mu daje predlog da napiše knjigu o svom životu. Naravno, prva reakcija njegovih prijatelja je bila“ ma, ko će to čitati“, ali pri kraju drugog dijela rukopis knjige ipak prihvata ugledna izdavačka kuća. Iako i “Spad“ pozitivno utiče na mladu posrnulu Bugarku, koja se vraća svojoj zemlji, nudeći i njega da pođe sa njom, on odbija kao poslednji “domorodac“ vječito sivog, hladnog i oblačnog Edinburga, kojem ostaje vjeran do kraja. “Spad“ je takođe jedan od likova, koji iako dobroćudni prevarant i zavisnik, nikoga nikada nije naljutio, i to mu prećutno svi priznaju.
U ovim dvaju dijelova filmova, može se vidjeti sva duhovna izgladnjelost zapadnog mladog i srednjovječnog čovjeka, kome se život svodi na hedonizam i goli egzistencijalizam, ispijanju milk-šejkova, jedenju hamburgera, upražnjavanju seksa, i na kraju heroina. Iako narkomani, koji da bi došli do svog fiksa ovi mladi ljudi su duboki bogotražitelji, tražitelji smisla, koga nikako ne nalaze u potrošačkoj kulturi, ali koji se ipak na njihovu sreću ili nesreću uklapaju tu i tamo u uspješne članove društva, sa svim rupama na duši. Vjerovatno neki od ljudi koji drže ključeve ovoga svijeta, potiču od onih srećnika, koji su uspjeli da se izvuku poput Marka Rentona. Koliko ih samo ima, koji i na ovim prostorima određuju pravila. Da, “Rentona“, a koji su u stvari samo u potrazi za dobrim “fiksom“, bilo da je heroin u pitanju ili nešto drugo. Bitno je da “mašina, nastavi da radi“. . .
Miloš Lalatović
