Jedan od uzroka današnje situacije na Kosovu i Metohiji je komunistički ideološki kič kojim se idealizovalo stanje na ovom području, tako što se prikrivao težak položaj Srba a svako ukazivanje na takav položaj označavano je srpskim nacionalizmom.
Svaki pokušaj određenja Kosova i Metohije samo kao područja Srbije unapred je osuđen na neuspeh, jer od značaja koji ono ima za teritorijalni integritet naše države daleko je važnije njegovo značenje za kolektivni identitet srpskog naroda i lični identitet svakog njegovog samosvesnog pripadnika. Zato se u razgovorima o rešenju za ovu srpsku pokrajinu, na kojoj su Albanci, posle vekovnog proganjanja Srba, u saradnji sa NATO-om samoproglasili svoju lažnu državu, ne može govoriti o tih oko 15 posto državne teritorije Srbije, već, kako reče Bećković, o stoprocentnoj srpskoj časti i dostojanstvu.
Natapano vekovima krvlju i patnjom Srba, Kosovo je najbolnija srpska reč, a to osećanje iskustveno prethodi svakom razmišljanju o ovoj pokrajini kada se nastoji da odgovori na neka pitanja vezana za njegovu budućnost ili pronađe adekvatno rešenje za njegov aktuelni upitni status.
Iako je, tokom minulih decenija, pitanje Kosova i Metohije veoma različito definisano, u naivnom srpskom verovanju da će rešavanje klasnih, socijalnih, demokratskih i kulturnih problema dovesti do mira i suživota s Albancima, pokazalo se da je ono prvenstveno nacionalno pitanje, jer na ovom području oni nastoje da se etničkim progonom Srba potvrde kao dominantna zajednica. U tom smislu i odgovor Srba može da ima prvenstveno nacionalni predznak, čija istorijska dimenzija i daje adekvatnu argumentaciju za adekvatnu odluku.
Srpski identiet
Kao što je poznato, Srbi nastanjuju ovo područje od 7. veka. Na njemu je živelo romanizovano ilirsko-tračko stanovništvo, poznato kao Dardani, a koje nema nikakve veze s potonjim, savremenim Albancima čiji preci stižu na Balkan tek u 11. veku, a na Kosovo neposredno pre dolaska Turaka. O srpskom poreklu kulturnog identiteta Kosova i Metohije govore nazivi mesta, samo ime Kosovo i Metohija, a zatim i brojni drugi toponimi, hidronimi, sakralni spomenici. Naziv Kosovo potiče od srpske reči koja označava pticu kos, a Metohija potiče od srpskog naziva za posed koji je darovan crkvi ili manastiru i koji po zakonu njima pripada.
Peć je dobio ime po staroj slovenskoj reči pešt, u značenju pećina, Priština takođe po slovenskoj reči prišt (izbočina), dok je Mitrovica nazvana po Crkvi Svetog Dimitrija. Prema turskom defteru iz 1455. godine za ovu oblast, od 480 mesta nema nijednog naselja niti toponima sa albanskim imenom, a prisustvo albanske populacije od 0,26 posto je na nivou statističke greške.
Nastajući kao deo integralnog srpskog etničkog, kulturnog i duhovnog prostora, Kosovo i Metohija su u okviru te celine i dobili izuzetan značaj za nacionalnu svest i kulturni identitet Srba. U nepovoljnim istorijskim okolnostima ovo područje je postalo meta agresivne albanske populacije, koja je, stavljajući se na stranu okupatora, Turaka, Austrougara, Italijana, Nemaca i Amerikanaca, postepeno osvajala i potiskivala Srbe.
Periodi nasilja
Ukoliko se sagledaju istorijski procesi koji su doveli do današnjeg stanja, onda se može označiti nekoliko karakterističnih perioda određenih prelomnim događajima koji su bili presudno značajni za etničko preovladavanje Albanaca na ovom području. Već posle Kosovske bitke 1389. godine dolazi do metanastazičkih doseljavanja arbanaškog stanovništva na Kosovo i Metohiju koje nakon pada srpske srednjovekovne države 1459. godine i uspostavljanja osmanske vlasti dobija i organizovani oblik kolonizacije srpskih područja u okviru turske politike. Zaštićeni turskom vlašću i privilegovani zbog iste vere s Turcima, islamizirani Arbanasi vrše teror nad Srbima koji se ili prinudno iseljavaju ili ostaju po cenu prihvatanja islama i potonjeg poarbanašenja.
Drugi bitan momenat su velike seobe srpskog stanovništva 1690. i 1739. godine, uslovljene povlačenjem austrijske vojske, čijim su uspesima u ratu s Turskom bili podstaknuti i Srbi da se suprotstave Osmanlijama, nakon kojih se u opustela mesta na Kosovu i Metohiji naseljavaju Arbanasi.
Naredni važan period nastaje u drugoj polovini 19. veka i rata Srbije, Crne Gore i Rusije protiv Osmanskog carstva 1875–1878. Pre Berlinskog kongresa, održanog od 13. juna do 13. jula 1878. godine na kojem je Srbija priznata kao nezavisna država, sa teritorijalnim proširenjem sa oslobođenim niškim, pirotskim, topličkim i vranjskim okrugom, turske vlasti su u cilju sprečavanja da delovi južne Srbije i Kosovo i Metohija pripadnu Srbima, Srbiji ili Crnoj Gori, finansirale grupu sultanu lojalnih Albanaca koji su na skupu u Prizrenu 10. juna 1878. doneli svoj program.
Zalažući se za autonomiju i ujedinjenje svih oblasti na kojima žive, bez obzira na to da li su u većini ili manjini, Albanci tim svojim agresivnim antisrpskim programom ističu pretenziju za stvaranjem „Velike Albanije“ zanemarujući interese i prava Srba na tom području. Od tada pa do 1912. godine počinje nasilno iseljavanje sa ovog područja više od 150.000 Srba umesto kojih su naseljeni albanski kolonisti. O tom strašnom višedecenijskom teroru i zločinima Albanaca nad Srbima izveštavali su zapadni novinari, što treba imati u vidu kada se piše o reakciji srpske vojske početkom 20. veka tokom balkanskih ratova za oslobađanje Kosova i Metohije.
Konačnim oslobađanjem ovih područja koje posle balkanskih ratova ulaze u sastav Srbije, a nakon Velikog rata u sastav Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, srpsko stanovništvo je moglo da se vrati na svoja dotadašnja vekovna ognjišta. Međutim, albanski san o velikoj državi se obnavlja s novom okupacijom tokom Drugog svetskog rata. Podržani najpre od Italijana, a posle njihove kapitulacije 1943. i od Nemaca, Albanci kolaboriraju s nacistima u okviru vojnopolitičkog saveza Druge prizrenske lige, čiji je cilj bio dobijanje podrške za ostvarenje koncepta „Velike Albanije“. Drugi svetski rat obeležen je strašnim albanskim zločinima nad Srbima na Kosovu i Metohiji i proterivanjem brojnih srpskih porodica sa ovog područja.
Nacionalističke aktivnosti Albanaca ne prestaju ni nakon završetka Drugog svetskog rata, jer 1946. godine formiraju u SAD Treću prizrensku ligu koja je, koristeći propagandno-diverzantsku borbu i pomoć Albanije, kao i prethodne dve lige, imala za cilj stvaranje „Velike Albanije“. Izloženi albanskom teroru, Srbi su nakon Drugog svetskog rata došli i pod udar novih komunističkih vlasti, koje u borbi protiv navodnog velikosrpskog nacionalizma i hegemonizma najpre zabranjuju povratak srpskih kolonista na Kosovo i Metohiju, a potom tolerišu albansko nasilje nad srpskim stanovništvom.
Jedan od uzroka današnje situacije na Kosovu i Metohiji je komunistički ideološki kič kojim se idealizovalo stanje na ovom području, tako što se prikrivao težak položaj Srba a svako ukazivanje na takav položaj označavano je srpskim nacionalizmom. Donošenjem ustavnih amandmana kojim je 1971. godine Kosovo i Metohija kao autonomna pokrajina Srbije stavljena izvan nadležnosti republike, što je potvrđeno i Ustavom iz 1974, pogoršao se ionako težak položaj Srba na ovom području. Kada su 1986. objavljeni rezultati istraživanja tog položaja, konstatovano je da su Albanci primenjivali brojne načine da bi izvršili pritisak na Srbe kako bi ih primorali na iseljavanje. Nakon prezentacije tih rezultata i suočena s nezavidnim ne samo bezbednosnim već i ekonomskim i političkim stanjem u Srbiji u okviru Jugoslavije, SANU je odlučila da se oglasi i započne rad na Memorandumu. Iako je nelegalnim objavljivanjem delova radnog i nedovršenog teksta u štampi ovaj projekat nastojao da se kompromituje, oni koji su to učinili ubrzo su politički poraženi od svojih suparnika koji su odgovorili na potrebu energičnijeg i bržeg odgovora na urgentno pitanje Kosova i Metohije. Osnivanjem albanske terorističke organizacije tzv. Oslobodilačke vojske Kosova 1994. godine, koja se napadima na srpsku policiju i vojsku i srpske civile borila za nezavisnost autonomne pokrajine Kosova i Metohija i stvaranje „Velike Albanije“, započeo je rat na ovom području.
Sveta srpska zemlja
Iako Kosovo i Metohija ne predstavljaju matičnu oblast albanskog stanovništva, jasan je kontinuitet njihove težnje da etnički zauzmu ovaj prostor Srbije. O Kosovu i Metohiji kao prvenstveno srpskoj svetoj zemlji govori i činjenica da je to području shodno svom prostranstvu s najgušćim rasporedom hrišćanskih svetinja na svetu koje su izgradili Srbi tokom svoje istorije. Tu bogatu srpsku kulturnoistorijsku i umetničku baštinu Albanci nastoje da prisvoje da bi njome legitimisali pretenzije na etničko prisustvo i nacionalnu dominaciju na ovom području.
Premda su svi okupatori i sve ideologije pod čijim je okriljem uspevao velikoalbanski nacionalizam istorijski poraženi, njegovi rezultati su ostajali sve dok zapadne sile i NATO, podržavši albanski terorizam u borbi protiv srpskog stanovništva i regularnih srpskih policijskih i vojnih snaga 1999. godine, nisu okupirali ovo područje i omogućili Albancima da nastave s proganjanjem i ubijanjem Srba. Završetkom rata i dolaskom NATO-a obnovljeno je proterivanje i ubijanje Srba, a kulminacija tog procesa se dogodila u Martovskom pogromu kada je od 17. do 19. marta 2004. godine ubijeno 19 i proterano 4.000 Srba, uništeno preko 900 kuća i razoreno i oskrnavljeno 39 crkava i manastira.
Pod okriljem NATO-a i tzv. međunarodne zajednice, Albancima je potom omogućeno da 17. februara 2008. proglase secesiju ovog dela srpske teritorije. Jednostrano proglašavanje nezavisnosti autonomne srpske pokrajine Kosovo i Metohija od Republike Srbije i stvaranje tzv. Republike Kosova podržale su i priznale vodeće zemlje Zapada a pod njihovim pritiskom i manje vazalne države, poput Crne Gore, Makedonije i Hrvatske.
Uzroci današnjeg stanja na Kosovu i Metohiji su duboki i nedovoljno se uzimaju u obzir od onih koji nastoje da ga sagledaju i pronađu odgovarajuće rešenje. Budući da pokušaje tih razmatranja karakterišu bitne nedoslednosti i protivrečnosti, smisao svakog pravog angažmana bio bi da se najpre istorijski adekvatno shvati ovaj zamršeni i u čvor vezan kosovskometohijski problem, a potom da se on i sagleda u ravni otvorenoj prema budućnosti. Sve što su albanski nacionalisti i teroristi učinili Srbima i Srbiji na Kosovu i Metohiji da bi etnički očistili ovo područje i proglasili secesiju bilo je i u funkciji velikih sila Zapada i NATO-a. Od 1999. godine do danas oni su uništili više od 150 srpskih crkava i manastira sa osnovnim motivom i ciljem da izbrišu svaki trag srpskog nacionalnog prisustva na Kosovu i Metohiji i pokušaju da stvore etnički čistu državu.
Bolne laži
Kada se izrekne nešto što boli, onda se, ne ulazeći u korektnost kazanog, ističe da je to posledica suočavanja sa istinom. Takvim bolom se nastoji da se dokaže navodna istinitost rečenog, ali se pri tome zaboravlja da više od istine boli laž oličena u stereotipu o Srbima koji demonstriraju pojedini domaći i inostrani intelektualci i pisci, u službi zapadnih centara moći. Određeno istorijski dubokom nacionalnom traumom, Kosovo je postala najbolnija srpska reč čije pominjanje u ovom kontekstu samo pojačava to ekstremno neprijatno osećanje. Naravno, oni koji ne osećaju taj bol ili ga nanose drugima služeći se važećim stereotipima o Srbima, potvrđuju da je previše investirano u laži o isključivoj srpskoj krivici za sukobe na Kosovu i Metohiji, kao povod intervenciji i okupaciji ovog dela Srbije, da bi se one sada raspršile nekim novim uvidom i istinom. Mesta za takav optimizam nema jer je on određen širim kontekstom odnosa Zapada s Rusijom i njihovim rivalitetom koji je prerastao u rat u Ukrajini.
U sadašnjoj konstelaciji političkih snaga, Srbi i Srbija bi trebalo da budu u funkciji projekta o nezavisnom „Kosovu“ i da prihvataju ultimatume pod okriljem navodnih dogovora i postignutih rešenja. Isticanje američkih zvaničnika da je svako rešenje o podeli ovog područja loše i neprihvatljivo upućuje zapravo na osnovni interes Zapada i SAD da zadrže pod svojom okupacijom ovo područje Srbije. Ukoliko se imaju u vidu ogromna sredstva SAD uložena u projekat nezavisnog „Kosova“, kao deo vojne investicije za kontrolu ovog regiona, onda je političko zalaganje za njegovo potpuno ostvarenje i međunarodno priznanje način legalizacije agresije nad Srbijom i otimanje dela njene teritorije.
Problem Srbije u ovom političkom procesu je u nedoslednosti, odnosno neprincipijelnosti. Postavlja se pitanje: da li Srbija zaista smatra Kosovo i Metohiju svojom teritorijom, svojom pokrajinom, a samoproklamovanu državu „Kosovo“ fiktivnom, lažnom i nedostojnom priznavanja ili se samo to deklarativno ističe, a stvarno malo-pomalo otkida od sopstvene suverenosti i ustupa toj državi? Uspostavljanje graničnih prelaza koji nisu više administrativni, dodeljivanje međunarodnog pozivnog telefonskog broja, protivustavno ukidanje srpskih institucija, dopuštanje učlanjenja u međunarodne organizacije i niz drugih ustupaka, ukazuju na problem srpske doslednosti u očuvanju svoje suverenosti. Iako pristajanje na taj pregovarački proces podrazumeva i određenu pragmatičnost u političkom ponašanju, niz učinjenih ustupaka se već pretvara u principijelnost srpskog ustupanja. Pragmatizam i politika stalnog popuštanja izazivaju opravdanu bojazan da taj put ne vodi ka očuvanju Kosova i Metohije kao dela srpske teritorije, jer je na delu uspostavljanje puzajuće državnosti metodom postepenog kuvanja žabe.
U senci tog procesa odvija se smišljeno odlaganje formiranja Zajednice srpskih opština kao dugotrajuće poniženje kome su Srbi i Srbija izloženi nakon niza učinjenih ustupaka drugoj, albanskoj strani. Bez odgovarajuće zaštite, Srbi su prepušteni strašnom svakodnevnom teroru i obespravljenosti nemoćni da se odupru nasilju, paljenju letine, krađama i uzurpaciji imovine, proganjanju i zatvaranju osumnjičenih za navodne ratne zločine. Organizovano nasilje nad Srbima na Kosovu i Metohiji ne prestaje, a represija čiji se intenzitet povremeno povećava da bi kulminirala ubistvima vrši se sa ciljem obesmišljavanja njihovog života kao sredstva proterivanja sa ovog područja.
Predlozi i ideje o amputaciji ovog okupiranog područja Srbije ističu trenutnu realnost kao argument i traže da se poštuje faktičko stanje kao osnov i njegovog pravnog potvrđivanja. Kako su svi pravni argumenti na strani Srbije, stvarnost i treba usaglasiti s njima, a pominjani pravnoobavezujući sporazum može biti samo u okviru važeće Rezolucije UN 1244 i Ustava Republike Srbije. Ukoliko se faktička realnost trenutno ne može promeniti, ne sme se pristati ni po koju cenu na promenu međunarodne pravne realnosti koja jasno definiše Kosovo i Metohiju kao deo Srbije.
Osnovna razlika između stvarnog i pravnog upućuje na osnovnu matricu brojnih protivrečnosti vezanih kako za neodređeno stanje na Kosovu i Metohiji, tako i za nastojanja da se ono definiše i reši. Te kontradiktornosti karakterišu ne samo evropske i američke zvaničnike kada se zalažu za dvostruke standarde već i one intelektualce koji u sagledavanju kosovsko-metohijskog problema nastoje da budu objektivni i pravedni. Jedan od njih je i autor knjige Makijato diplomatija – Kosovo, mrtvi ugao Evrope Martin Hajperc, koji s pravom ističe da je „Kosovo“ pogrešan korak istorije, da je reč o mafijaškoj državi i da je šokantno i strašno to što Evropa mora da sarađuje sa čelnim ljudima te države. Međutim, ukazujući da je ključno pitanje Srbije i Srba u odnosu prema Kosovu ne njegovo priznanje već prihvatanje gubitka, on se, u stvari, zalaže za legalizaciju problematičnog dobitka.
Ukoliko je ta skalamerija od države nastala otimanjem dela teritorije jedne suverene države, što potvrđuje i važeća rezolucija UN, onda se postavlja pitanje kako prihvatiti tu otimačinu i krađu kao gubitak u kontekstu evropskog pravnog sistema u kojem se to ne može legalizovati bez pristanka oštećenog? U tom smislu se i vrši pritisak na Srbiju da se dobrovoljno odrekne ovog dela svoje teritorije i tako ispuni uslov pristupanja Evropskoj uniji. Na skiciranoj mapi našeg puta ka EU, naznačena je i puna normalizacija odnosa Srbije s „Kosovom“, kao između dve države. U najnovijem ultimatumu Srbiji, poznatom kao francusko-nemački predlog za rešavanje problema Kosova, ne traži se od Srbije da eksplicitno prizna lažnu državu na svojoj teritoriji, već da se ne suprotstavlja prijemu ove države u međunarodne organizacije, što znači implicitno priznanje.
Ukoliko je teritorijalni integritet države neupitan, onda se i samo pitanje o tome čini bespredmetnim, pa i put u Evropsku uniju ne može voditi preko samoodricanja i samoponiženja. I dok u Srbiji već postoji kolona onih koji bi, uz neki poklon u šarenoj hartiji čijim bi se raspakivanjem suočili sa prazninom kao velikim ništa, prihvatili gubitak i prevaru kao nešto samorazumljivo i normalno, čini se da je daleko više onih koji se s takvim rešenjem i sopstvenom ulogom u tom procesu ne slažu. Pred Srbijom je odsudno vreme koje će uskoro pokazati da li će ona krenuti stranputicom koju zagovara manjina ili ići putem svog samopotvrđivanja, istorijski dostojno i časno braneći svoje nacionalne i državne interese.
Sramotno je tražiti da se rezultati i posledice vekovnog terora Albanaca nad Srbima legalizuju, tako što će dobiti srpsku teritoriju, za još jednu svoju državu, pored matične, i da albanizuju srpsku kulturnu baštinu na ovom području. Taj presedan sa novom albanskom državom biće primer kako se i u ostalim delovima Balkanskog poluostrva u južnoj Srbiji, zapadnoj Makedoniji, severnoj Grčkoj i istočnoj Crnoj Gori mogu stvoriti nove albanske države, čiji će cilj, na putu ostvarenja „Velike Albanije“, biti najpre „Sjedinjene Albanske Države“. Te nove SAD na tlu Balkana i Evrope su projekat onih bazičnih SAD koje nastoje da stvore svog demonskog klona. Njegovo realizovanje se zasniva na kršenju međunarodnog prava i važećih zakona i poništavanje evropskih civilizacijskih vrednosti. Zato je izuzetno važno da se na Kosovu i Metohiji taj proces zaustavi i spreči ostvarenje tog monstruoznog političkog projekta koji neće biti bolan samo za narode na čiju će se štetu on ostvariti, već i za Evropu i svet koji neće moći da se odupru ponavljanju ovakvog presedana. Tada to neće biti samo srpski već evropski i svetski bol.
Bojan Jovanović
izvor: Pečat
