Tri delimično preklopljena fenomena doprinose stvaranju utiska da, globalno gledano, dolazi do “preporoda religije”. To su: (a) misionarsko širenje velikih svetskih religija, (b) njihovo fundamentalističko zaoštravanje i (c) politička instrumentalizacija njihovog nasilnog potencijala.
(a) Prvi znak vitalnosti svetskih religija predstavlja činjenica da u svim verskim zajednicama i crkvama jačaju ortodoksne, ili barem konzervativne grupe. Ovo se pođednako odnosi na hinduizam i budizam koliko i na tri monoteističke religije. Najuočljivije je širenje etabliranih religija u Africi i u zemljama istočne i jugoistočne Azije. Očigledno je da uspeh misionarstva delimično zavisi i od fleksibilnosti njihovih organizacijskih oblika. Rimokatolička multikulturalna i trans-nacionalna crkva bolje se prilagodila trendovima globalizacije od državno-nacionalno ustrojenih protestantskih crkava koje su trenutno i najveći gubitnici. Najdinamičnije se razvijaju decentralizovane islamske mreže (najviše u podsaharskim područjima Afrike) i jevanđelisti (najpre u Južnoj Americi). Njih odlikuje ekstatička religioznost koju raspaljuju pojedinačni harizmatični pojedinci.
(b) Religijski pokreti koji se najbrže razvijaju, poput pentekostalnih pokreta i radikalnih muslimana, spadaju u grupu onih koji bi se najpre mogli nazvati “fundamentalističkim”. Ovi pokreti se ili bore protiv modernog sveta, ili se pak iz njega povlače u izolaciju. Njihov kult povezuje spiritualizam i očekivanje Sudnjeg dana sa rigidnim moralnim konceptima i verom koja počiva na doslovnom tumačenju Biblije.
Kao kontrast ovome, nove verske pokrete, tzv. „new age” pokrete, koji su u velikom broju iznikli još sedamdesetih godina prošlog veka, karakteriše svojevrsni “kalifornijski” sinkretizam. Oni sa protestantima dele de-institucionalizovanu formu verske prakse. U Japanu je niklo čak 400 takvih sekti koje elemente budizma i popularnog verovanja kombinuju sa pseudonaučnim i ezoteričnim učenjima i doktrinama. U Narodnoj Republici Kini politička i državna represija protiv sekte Falun Gong skrenula je pažnju na veliki broj “novih religija” koje okupljaju, kako se procenjuje, čak osamdeset miliona ljudi.
(c) I na kraju, režim mula u Iranu i islamski terorizam samo su najspektakularniji primeri političke razularenosti verskog nasilnog potencijala. Sukobi, koji obično imaju neki profani uzrok, najčešće se rasplamsavaju tek pošto budu religijski kodifikovani. To važi kako za “desekularizaciju” konflikta na Bliskom istoku, za politiku hinduističkog nacionalizma i s tim povezanog sukoba Indije i Pakistana, tako i za mobilizaciju religijske desnice u SAD pre i za vreme invazije na Irak.
Izvor: Peščanik
