Ovih dana, svako dovođenje u vezu srpskog imena ili srpskog pridjeva sa bilo kojom temom iz Crne Gore, u dijelu javnog prostora se karakteriše kao napad na crnogorski identitet ili njegovo prisvajanje od strane države Srbije. Međutim, srpski identitet i istorija Crne Gore su toliko detaljno prožeti, da je sasvim jasno kako biti Srbin u Crnoj Gori, i osjećati državu Crnu Goru kao srpsku (državu, dakle, u kojoj žive i Srbi i koju su, pored drugih, gradili i Srbi) jednako je legitimno i potpuno ravnopravno sa onim – biti Crnogorac.
Piše: Oliver Janković
Prva poznata slovenska država, na prostoru današnje Crne Gore je država Vojislavljevića. Njene krajnje granice ali i političke aspiracije njenih vladara, daleko su premašivale oblast današnje države Crne Gore i obuhvatale su prostor velikog dijela današnje Srbije sa Kosovom, kao i današnje BiH. Ovo znači da je pomenuta dinastija podjednako simbol državotvornosti naroda koji je, prije 1000 godina živio na području današnje Crne Gore – na jednoj strani, kao i šireg integralizma istog tog naroda – na drugoj strani. Njegovog okupljanja i povezanosti u okvirima srpskog naroda, koji je dominantno živio i danas živi na opisanom prostoru države Stefana Vojislava i njegovih potomaka Mihaila i Bodina.
Vizantijski hroničari Kekavmen i Skilica su najvažniji istorijski izvori za istoriju dinastije Vojislavljevića – jer su njeni savremenici. Kada čitamo njihove izvještaje o čuvenom pohodu vizantijske vojske (kaznenoj ekspediciji) 1042.g., na zemlju Stefana Vojislava (rodonačelnika Vojislavljevića) koji se bješe odmetnuo od centralne vlasti Carigrada, naići ćemo na različita imenovanja ove teritorije. Negdje se ona imenuje kao ”Duklja”, negdje kao ”zemlja Srba” a ponegdje kao ”zemlja Tribala”. Međutim, kada je u pitanju narod koji živi u zemlji Stefana Vojislava i čiji je Vojislav vođa, ovi istoričari su jasni.
Skilica opsuje zamku koju su Vojislavljevići priredili Grcima i navodi kako su vizantijski vojnici ”od Srba namjerno pušteni da uđu” (”Vizantijski izvori”III, 160) i da su ”Srbi zauzeli tjesnace i strmine na putu” (Isto, 161). Naizmjenično pominjanje „Srba“ i ”Tribala”, odnosno toponima ”zemlja Srba” i ”zemlja Tribala” vizantolozi tumače kao sinonime, od kojih su Tribali i Tribalija, samo stariji, arhaični nazivi koje vizantijski pisci koriste iz stilskih razloga, dok se izraz ”zemlja Srba” koristi da bi opisao koji narod živi na toj teritoriji (J. Feluga; P. Stivenson; Ž.K. Šene i drugi istoričari Vizantije…).
Ranko Rajković: Naš srednji vijek – Razmišljanje o državnosti Crne Gore (1. dio)
Kada Skilica prvi put pominje Stefana Vojislava, prilikom brodoloma vizantijske lađe i njegovog prisvajanja blaga iz te lađe, reći će doslovno kako ”zlato prigrabi Stefan Vojislav, arhont Srba” (”Vizantijski izvori” III, 157). Drugi hroničar iz Vizantije, Kekavmen, bez čijih spisa je nezamisliva istorija Vojislavljevića, reći će za Stefana Vojislava na jednom mjestu ”Vojislav Dukljanin” (”Vizantijski izvori” III, 212), a na drugom ”Travunjanin Srbin” (Isto, 210). Ovo se jedino može protumačiti kao Stefanova pripadnost srpskom plemenu=etnosu, a odrednice ”Travunjanin” i ”Dukljanin” kao zemlje porijekla i vladavine. Današnjim jezikom rečeno: Srbin porijeklom iz oblasti Travunije (današnja Hercegovina) koji gospodari Dukljom (današnja Crna Gora). Ovo ima osnova u istorijskoj činjenici da je Vojisavljev otac Dragomir vladao Travunijom, i da je to, najvjerovatnije zemlja njegovog porijekla (rođenja).
”Zlato prigrabi Stefan Vojislav, arhont Srba, koji je prije kratkog vremena pobjegao iz Carigrada i zauzeo zemlju Srba…” (Jovan Skilica Vizantijski izvori 3, 157)
Vizantijsku vojsku koja je pošla u Duklju da kazni Stefana Vojislava snašlo je sljedeće: ti vojnici su naime „od Srba namjerno pušteni da uđu“, „a Srbi su pak zauzeli tesnace i strmine na putu“ (Jovan Skilica Vizantijski izvori 3, 160-161)
Kekavmenov opis vizantijskog pohoda znatno je kraći i od Skiličinog se razlikuje samo u nekoliko detalja: „Tako uradi u Duklji Travunjanin Srbin katepanu Drača Mihailu, sinu logoteta, i uništi njegovu vojsku koja je brojala preko 40 hiljada. Pomenuti naime katepan upavši u Duklju opljačka je, a vraćajući se zateče klisure, kroz koje je bio ušao, zaposednute i bi zarobljen. A možda je imao i drugi put da se bezopasno povuče, ali iz nepromišljenosti, bolje reći neiskustva, bi zarobljen.“ ( Kekavmen, Vizantijski izvori III, 210-211 ) Kekavmen je jedini vizantijski izvor koji Stefana Vojislava naziva „Travunjanin Srbin„ otkrivajući tako njegovo porijeklo. Time potvrđuje Dukljaninovu priču da je Stefan Vojislav (kod njega se naziva Dobroslav) bio potomak travunijskog kneza Dragomira. (Ljetopis popa Dukljanina, Mijušković,127,131)
Kekavmen ne zapisuje etnonim Travunjanin na grčki način već koristi domaću tradiciju, najverovatnije romansku, što pokazuje da je obaveštenja o vizantijskom pohodu na Duklju dobijao neposredno, ili od grčkih činovnika koji su neko vreme boravili u tim krajevima, ili od starosedelaca s kojima je dolazio u kontakt.)
O ovakvom imenovanju događaja govori i narativ koji se iz crnogorskih škola 19. vijeka, prenio u narod, a koji bilježi Rade Turov Plamenac, službenik dvora crnogorskog kralja Nikole: ”Vojislav pošalje Srbe i pokupi to blago, i sa tim blagom poče raditi…More mu je dalo blago, a izašlo je na srpskim zamljama, pa ima i pomorski zakon, pa se ja (Vojislav) pridržavam tih zakona…”( Rade Turov Plamenac, Memoari, Podgorica 1997. ”Crmničko predanje” 485 str)
Ovo je mali podsjetnik, priručnog karaktera, za sve one neupućene, kojima se medijski i propagandno nameće mišljenje da je srpsko ime u Crnu Goru uvedeno odnekud sa strane, i da je današnji pomen srpskog naroda, srpske kulture u Crnoj Gori, iskaz uperen protiv države. Nasuprot tome, istorijski izvori jasno svjedoče da utemeljenje srpskog narodnog identiteta u samoj Crnoj Gori, potiče makar iz 11. vijeka i da je ono savremenik nastanka i razvoja crnogorske države, još od njenih srednjovjekovnih dukljanskih početaka.
