Piše: Vladimir Kolarić
Odnos između verske i nacionalne pripadnosti, odnosno identiteta, nije nimalo jednostavan i s razlogom uzrokuje brojne nedoumice, pa i nesporazume. U srpskom slučaju to je posebno važno i osetljivo pitanje, zbog istorijskih okolnosti koje su dovele do faktičnog izjednačavanja verskog i nacionalnog identiteta. Ne ulazeći u svu složenost tih okolnosti, srpska nacija i njen identitet formirani su u nekom međuprostoru između političkog i etničkog modela nacije, a sa velikim, pa i presudnim i određujućim uticajem verskog faktora.
U praksi, to danas dovodi do ekstrema, od podređivanja verskog identiteta nacionalnom do potpunog odbacivanja nacionalnog identiteta sa stanovišta univerzalne prirode hrišćanskog. Jedni, naglašavajući povezanost istorijskog ostvarenja i samoosećanja srpskog naroda sa pravoslavljem, na veru, makar i implicitno, gledaju kao na jedan segment nacionalne ideologije ili deo tradicije, zanemarujući njenu svečovečansku spasiteljsku misiju, evharistijski i mistično-podvižnički aspekt koji određuje samo postojanje i karakter Crkve kao Tela Hristovog i vojujuće zajednice, koja se nikako po sebi ne može izjednačiti sa etničkom i nacionalnom.
Vladimir Kolarić: O veri i crkvi u Sovjetskom Savezu – zapisi Kurcija Malapartea
Među negatorima koncepta nacije i nacionalističke ideologije nalaze se često zastupnici anacionalnih ideologija, koji svoje uobičajene argumente iz političke i ideološke sfere pokušavaju da potkrepe i verskim. Oni su u pravu kada razumno ukazuju na uvek postojeću opasnost od obogotvorenja i idolatrizacije naroda, nacije ili države, kao ovozemaljskih realnosti i tvorevina „palog sveta“, ali nisu u pravu kada previđaju opasnost od političke zloupotrebe svojih stavova, a u interesu političkih aktera kojima je cilj desuverenizacija i identitetska destrukcija država i nacija. Da ne pominjemo kako cilj te destrukcije svakako nije blagostanje pripadnika „destruisanih“ nacija i država, već veoma opipljiv interes moćnih država i centara moći u svetu.
Podrazumeva se, dakle, da narod, nacija ili država nikako ne smeju biti predmet religiozne vere, niti nacionalizam ili bilo koja druga ideologija mogu biti zamena za objavu, predanje ili živi crkveni život. Vera ne sme biti svedena na politiku i izjednačena sa njom, ali to ne znači da vernik ne treba da bude svestan političke realnosti. To podrazumeva da je on građanin države i član društva, koji sasvim prirodno obavlja svoje građanske i društvene delatnosti, uključujući i postojanje političkih opredeljenja. S druge strane, on ne treba da bude nesvestan uticaja politike na versku i crkvenu sferu, uticaja vere i Crkve na politiku i društvo, kao i politike unutar same Crkve.
Foto: Pewresearch.org
Politika i ideologija, kao i oblici organizovanja i institucionalizovanja ljudskih zajednica su istorijska realnost i stvaraju kontekst našeg sveukupnog delovanja, koje nikada, čak i za najstrožije otšelnike, ne može biti potpuno nezavisno od konkretnih okolnosti u kojima se odvija. Hrišćanski život, u tom smislu, ne znači odbacivanje tih okolnosti i konteksta, nego određen odnos prema njima, koji podrazumeva delatnu svest o prioritetima. Hrišćanin ne odbacuje i ne proklinje ovozemaljsko, ali se ne vezuje za njega kao za jedinu i prvostepenu realnost koja bi najdublje određivala njegov identitet.
Ovde je verovatno najvažnije operativno razdvojiti sfere verskog i političkog. Kada neko kaže da je prihvatanje nacionalnog identiteta samo po sebi u suprotnosti i u nesaglasnosti sa hrišćanskom verom i identitetom, to nije tačno s obzirom na to da verujući čovek ne mora svoj nacionalni identitet određivati kao svoju prvostepenu i određujuću realnost, odnosno ni na koji način ne podrazumeva da će on svoj verski identitet podrediti nacionalnim ili zastraniti i obogotvorenju nacije kao nekakve apsolutne realnosti.
Takođe, ne može biti tačno da je nacionalizam po sebi u suprotnosti sa hrišćanstvom i hrišćanskim identitetom, pošto je on samo politička ideologija, čija namera nije da konkuriše bilo kojoj vrsti verske identifikacije ili prakse ili da joj bude zamena. Nacionalizam po sebi ne podrazumeva odbacivanje i osporavanje svečovečanske i univerzalne spasiteljske prirode i misije hrišćanstva, niti svojoj naciji i njenim pripadnicima pripisuje viši ontološki status i vrednost u odnosu na ostale pripadnike ljudskog roda.
Prigovor kako nacionalizam predstavlja pogodno tlo sa konflikte nije potrebno ni komentarisati, s obzirom na to da se isto to može reči za svaku, nužno partikularnu, ideologiju. Preimućstvo nacionalizma u odnosu na neke druge ideologije, komunističku na primer, upravo je u tome što ne samo da ne potiskuje religiju, nego ne želi ni da je zameni pod vidim integralnog, univerzalnog, pa i iskupiteljskog i mesijanskog projekta.
Foto: Wikimedia
Dakle, ovde se ne radi o zastupanju teze kako bi hrišćanin trebalo da bude nacionalista niti da (pre)visoko vrednuje svoj nacionalni identitet, nego o tome da ni razvijen nacionalni identitet ni naklonost nacionalističkoj ideologiji nisu, kao takvi, u suprotnosti sa našim hrišćanskim uverenjima, normama i praksama, uz svu svest o opasnosti od svih mogućih iskrivljavanja, zloupotreba i slabosti. Kojih će, uostalom, uvek biti, sve dok je ovog (palog) sveta.
Izvor: Život crkve
