Iako trobojka na ovim prostorima ima i preko vijek i po dugu tradiciju, njeno isticanje u javnosti već godinama kod dijela crnogorskog društva izaziva negativne reakcije, iako je ta zastava zaštićena i članom 28 Zakona o državnim simbolima Crne Gore:
,,Državni i vojni simboli Knjaževine Crne Gore i Kraljevine Crne Gore, simboli Narodne Republike Crne Gore i Socijalističke Republike Crne Gore i simboli Republike Crne Gore utvrđeni Zakonom o Grbu i Zastavi Republike Crne Gore („Službeni list RCG“, broj 56/93) uživaju zaštitu, kao i državni simboli utvrđeni ovim zakonom.“
Knjaz Danilo Petrović 1858. godine uvodi u upotrebu u Crnoj Gori dvije zastave sa grbom – trobojnu i crvenu. Rade Plamenac je zabilježio : ,,Bješe knjaz Danilo naredio da se načine barjaci od garde s bijelom dvoglavijem orlom na sredini na crvenom polju“. Iste te godine Emil Čakra piše da je u Crnoj Gori ,,velika zemaljska zastava na crvenom-plavom-bijelom polju.
Knjaz Danilo je prvi put istakao trobojku jula 1860. godine. Kako je zabilježio „Srpski dnevnik“ iz Novog Sada, u br. 55. od 14. jula 1860. godine, prilikom boravka knjaza Danila u Prčnju na kući se vila „trobojna bijelo-plavetno-crvena zastava“.
Pretpostavlja se da je knjaz Danilo ustanovio trobojku kao državnu zastavu po ugledu na francusku trobojku, koja je postala simbol slobode, ali i na trobojku koju je koristila i Srbija.
Trobojka sa grbom je bila zastava Knjaževine Crne Gore, za vrijeme Danilove vladavine, nakon čega knjaz Nikola uvodi crvenu kao državnu na unutrašnjem planu. Trobojka sa inicijalima vladara je bila pomorsko-trgovačka zastava (1880), a onda postaje državna zastava na spoljašnjem planu. Trobojka bez grba se daje na upotrebu narodu krajem 19. vijeka.
Posle Berlinskog kongresa (1878) ustalio se crveno-plavo-bijeli raspored boja na crnogorskoj trobojci. Osamdesetih godina 19. vijeka počela je masovna upotreba trobojke kao narodne zastave. Više članaka iz ovih godišta „Glasa Crnogorca“ obaveštavaju o svečanom izgledu crnogorske prestonice iskićene „narodnim“ (trobojke) i „vojničkim“ (krstaš) zastavama. Trobojke su bile istaknute stalo na državnim zgradama. Ministarstvo vojno strogo je zabranjivalo da se „u svatovima nose vojnički krstaš barjaci, već samo trobojnice crveno-plavo-bijele“.
U najpoznatijem djelu koje je pratilo rodoslove evropskih dinastija i vlastele „Almanach de Gotha“ za 1901. godinu navedeno je da su nacionalne boje Crne Gore – „crveno-plavo-bijela“.
Prvim Ustavom Knjaževine Crne Gore (1905), određena je crnogorska državna (narodna) zastava. U članu 39. stoji: „Narodne su boje: crvena, plavetna i bijela“. Ova ustavna odredba može se smatrati prvim zakonskim utemeljenjem crnogorske državne (narodne) zastave.
Alaj-barjak crnogorske vojske je do Balkanskih ratova bio crvene boje, međutim tokom Prvog balkanskog rada trobojka sa vladarskim grbom je proglašena alaj-barjakom.
Dr. Branko Babić u svom radu ,,Crnogorsko barjaktarstvo“ objasnio je i treći crnogorski alajbarjak koji se pojavio pred balkanske ratove:
,,Uoči samog balkanskog rata pojavljuje se njegova treća verzija. Po izvorima nije poznato zbog čega njegova izmjena. Ne zna se ni tačno kada je urađena njegova treća verzija, možda je uzor tome bio trobojni barjak knjaza Danila. U trećoj verziji alajbarjaka došlo je do kombinacije narodne trobojnice: crveno-plavo-bijelo polje sa dvoglavim orlom, kao na državnim zastavama, te bataljonskim i brigadnim barjacima. Moguće da su se nove zastave: bataljonska, brigadna, tvrđavska i dvorska, likovno poklapale sa ranijim alajbarjakom. Vjerovatno trebalo je naći njegovu treću verziju. Zna se da je alajbarjak Marko Zekov Popović uoči polaska za Podgoricu “razvio pred dvor alajbarjak i s njim ušao u automobil”. Sačuvana je fotografija krajem aprila 1913. na kojoj se vidi okićen automobil sa crnogorskom trobojkom i dvoglavim orlom. Na snimku se vidi kada se pobada ovaj barjak (prednji dio automobila).“
Trobojka ima svoje duboke korjene i u Boki, gdje je već od sredine 19. vijeka isticana na svim važnijim srpskim svečanostima. Ovom prilikom vam prenosimo djelove izvještaj sa svečanosti o Trojičindanu u Kotoru, koji daje tadašnji list ,,Cetinjski vjesnik“ u izdanju od 23. maja 1909.godine:
,,Juče i prekjuče, prvog i drugog dana Duhova, bila je u Kotoru velika srpska svečanost. Prvog dana je bilo osvećenje nove crkve Sv. Nikole, a drugog dana svečana instalacija novog episkopa bokokotorski i dubrovačke eparhije Dositeja Jovića. Tom prilikom je i Srpska Garda, proslavila svoju pedesetogodišnjice…
Poslije osvećenja nastala je arhijerejska služba, za koje je vrijeme Srpska Garda pred crkvom pucala. Na jektenija je odgovarao zbor srpskog pjevačkog društva ,,Sloga“ iz Dubrovnika, pod upravom g. Pera Babića. Pjevanje njihovo je bilo vrlo lijepo i na opšte zadovoljstvo.
Poslije liturđije Srpska Garda je na čelu sa muzikom obišla grad i izvršila svečani ophod, koji je za vrijeme svečanosti obavljen poslije svakog svečanog čina pod predvođenjem g. Špira Baldića…. U veče je bio koncert opštinske muzike na trgu Sv. Luke i trajao je do deset i po sati. Trg je bio, kao i varoš, dekorisan i okićen srpskim trobojnicama. Narod silan bio je prekrio cio prostor. Svečanost prvog dana svršila se svečanim pohodom Srpske garde.
Na crnogorskoj trobojci svijetla nijansa plave se zvanično uvodi 1992. godine, što zbog pogrešnog tumačenja termina ,,plavetna“, ali i da bi se razlikovala od tadašnje zastave Republike Srbije, druge federalne jedinice. Plavetna je arhaizam za plavu boju i nije označavala svijetlu nijansu plave, a na nekim starim trobojkama koje se čuvaju u muzejima, usled specifičnog materijala i kvaliteta boje, plava je izblijedila.
Današnji državni simboli Crne Gore su, kao što je poznato, usvojeni bez naročitog konsenzusa, pod uticajem uskih partijskih interesa i političkih ucjena, i odlučeno je da to po uzoru na jednu od zastava koje je uveo knjaz Danilo bude crvena zastava, pa je umjesto bijelog dvoglavog orla postavljen zlatni. Dodata je i zlatna bordura za koju ne postoji objašnjenje šta ona simbolizuje na crnogorskoj državnoj zastavi.
Stojan Milović
