U okviru desetog Festivala „Ćirilicom“ sinoć, 29. avgusta, u Starom gradu Budve, na Trgu između crkava, održano je veče sjećanja na Episkopa Kirila Mitrovića. O ovom znamenitom arhijereju, episkopu zahumsko-raškom, a potom bokokotorsko-dubrovačkom, njegovoj ličnosti i djelu, kao i o istorijskim okolnostima njegovog vremena govorili su protojerej Aleksandar Lekić, monah dr Pavle Kondić i Slobodan Bobo Mitrović.
„Mi se sjećamo prošlosti, pamtimo, pominjemo ličnosti i događaje, a posebno treba da pamtimo ove ličnosti i događaje koje su ostavile za sobom plemenita djela. Ostavili su veliki trag za sobom, i to je imperativ za sve nas – za Crkvu, za nas u Crkvi, za kulturu ovoga naroda, posebno u našem vremenu kada, možemo reći, preovladava nekako kultura zabave. Često nemamo nikakvo interesovanje za istoriju i ličnosti, misleći da to sa nama nema nikakve veze. I te kako ima veze, jer pouka iz života svih tih značajnih ljudi je pouka za naše vrijeme, pouka za buduće naraštaje koji dolaze za nama“, kazao je o. Aleksandar Lekić, starešina Crkve Svete Trojice u Budvi.
U nastavku svog obraćanja istakao je da ga je, čitajući o životu Vladike Kirila, veoma dotakao njegov lik, te da se radilo o tihom, nenametljivom i skromnom čovjeku.
„Danas teško možemo naći sve te vrline. Bio je veoma odan svome pozivu, svome zvanju. Bio je čovjek koji se puno sam, lično školovao, brinuo o prosvjeti i govorio koliko je značajna prosvjeta za sve nas. Iz njegovih spisa, koje treba objaviti svakako, možemo vidjeti njegovu neposrednost, iskrenost u izrazu, pravu toplinu koju trebaju da imaju pastiri Crkve. Kad imamo takve osobine i vrline pred sobom prirodno je da pomislimo o njegovom uzrastanju, o njegovom obrazovanju i vaspitanju. Ko su ličnosti na koje je bio upućen od svog ranog djetinjstva, koje škole je učio. To je naravno vrlo značajno, jer to je formativni period u životu svakog čovjeka. Iako nemamo puno podataka o tome, u smislu memoara gdje bi on govorio o sebi, o svom životnom putu, ipak kada vidimo ko su sve te ličnosti i kakav je bio njegov put, možemo nešto da rekonstruišemo i onda da shvatimo zašto je on tako veliki.“
Zaokružujući biografiju ovog znamenitog arhijereja, Budvanina, protojerej Aleksandar Lekić je kao urednik izdavačke ustanove Mitropolije crnogorsko-primorske, iskazao spremnost da „Svetigora“ bude izdavač ili suizdavač monografe koja bi bila objavljena sledeće godine, povodom 160 godina od rođenja Episkopa Kirila Mitrovića.
Potom se obratio g. Slobodan Bobo Mitrović, jedan od potomaka Episkopa Kirila, zahvaljujući kome se prisutni mogli da vide kopiju njegovog portreta, koja je u vlasništvu porodice Mitrović.
On je naglasio da je Episkop Kirilo brat njegovog đeda Nikole Mitrovića, sa kojim je živio u porodičnoj slozi i ljubavi. Zamonašio se u manastiru Praskvica 31. avgusta 1892. godine i cijelog života se osjećao i izražavao kao sabrat ove svetinje. Porodica posjeduje i jednu fotografiju sa posvetom manastiru Praskvici:
„Zašto se on opredjelio, u odnosu na tri brata i dvije sestre, za Crkvu, da život preda vjeri i hrišćanskom učenju? Prosto jedna spoznaja da je njegova sklonost životna više duhovna, nego materijalna, a to slobodno možemo potkrepiti jer smo imali ogromnu količinu knjiga koje je poslije rata centralna biblioteka Crne Gore otkupljivala, nosila na Cetinje. Došao sam i do evidencije da se radilo o 483 naučne knjige. Poslije je otišao u Zadar na u bogosloviju i tek tada dolazi do izražaja njegova sklonost ka hrišćanskim doktrinama, čitanju, učenju Svetog pisma. I to se sve dešava među najvećim ličnostima, najvećim umovima tadašnjeg vremena u Crkvi – to su kanonista dr Nikodim Milaš i dr Gerasim Petranović. Stasati između takvih ličnosti koji su i danas neprevaziđeni umovi po svom stepenu znanja, naučnog izučavanja hrišćanstva i po knjigama koje su ostavili, naravno je velika sreća za svakog mladog monaha.“
Podsjetivši da se ovozemaljski život Episkopa Kirila završio 24. jula 1931. godine u Kotoru, Mitrović je kazao da je Politika na cijeloj jednoj strani opisala sve detalje sahrane, a što je jako interesantno tri admirala engleske mornarice, koja je tada bila u Boki kotorskoj, išli su s narodom u koloni iza kovčega:
„Sve crkve, katoličke i pravoslavne, sa obje strane Bokokotorskog zaliva su zvonile dok je brod nosio kovčeg iz Kotora prema Meljinama, jer je sahranjen u manastiru Savina.“
Na kraju Slobodan Bobo Mitrović je istakao i zaslužne za očuvanje imena i djela Episkopa Kirila, naglasivši da je prvi koji ga je pomenuo, poslije skoro 40 godina, bio o. Dimitrije Lakić iz manastira Praskvica, koji je napisao u Srpskom vjesniku jedan tekst o njemu:
Sedmo veče 13. „Trga od ćirilice” – Djelatna i životvorna riječ Mitropolita Amfilohija
„O. Dimitrije Lakić je jedan vrlo vjeran vjeran đak igumana o. Borisa Kažanegre, koji je veliki autoritet i dan-danas. Tako da je zahvaljujući Borisovoj priči, o. Dimitrije prihvatio mnoge stare detalje i događaje, i puno ih zna. Moram vam reći da ni blizu sve ovo ne bi znali da dragi monah Pavle, otkad je u Cetinjskom manastiru i sad u Stanjevićima, nije istražujući crkvene arhive u Beogradu Kotoru, Nikšiću, nailazio na puno detalja, dokumenata koje će, nadam se, jednog dana pretvoriti u knjigu. Osjećam potrebu da zahvalim i Vama, draga Mila Baljević, što ste ove godine u festival uvrstili i Episkopa Kirila. To nije samo moj osjećaj zahvalnosti za Episkopa Kirila, već je to zahvalnost mene kao građanina što 10 godina ne dozvoljavate da se zaborave neki značajni Budvani.“
Priču o Kirilu Mitroviću je zaokružio monah dr Pavle Kondić, dugogodišnji upravnik Arhiva Mitropolije crnogorsko-primorske, a sadašnji upravnik Zadužbine blaženopočivšeg Mitropolita crnogorsko-primorskog Amfilohija (Radovića) u manastiru Stanjevići:
„Naš o. Aleksandar je svoje izlaganje krenuo sa divnim bogoslovskim uvodom koji je utemeljen na Hristovim riječima, jevanđeljskim riječima: Sjećajte se učitelja i dobrotvora svojih. I onda smo kroz putanju, koju je opisao otac Aleksandar, ko su bili učitelji i dobrotvori Kirila Mitrovića, pa onda kroz njegovu životnu putanju, koju nam je izgovorio g. Boban Mitrović, vidjeli kako je on ispunio i uzvratio ono što se naučio od svojih učitelja, kroz svoju svešteničku i episkopsku službu. Dakle, ovdje je spomenut taj pojam koji je vrlo popularan u građanskoj istoriografiji – kultura sjećanja. Slobodan i ja smo prije 17 godina, 2009. godine, počeli jedno sistematsko spominjanje i podsjećanje na ličnost Kirila Mitrovića.“
Dalje je istakao da je izloženi Kirilov portret u stvari samo jedan od tri elementa koje je g. Mitrović od ličnog novca uradio. Pored portreta, urađen je i snimak gramate arhijerejske, iz Petrograda od Svetog sinoda i kolektivna fotografija sveštenstva Zahumsko-raške eparhije, koja mu je poklonjena kada je prešao za punopravnog episkopa bokokotorsko-dubrovačkog. Sva tri portreta sa najvećom čašću, g. Mitrović je uručio Mitropoliji na Cetinju, Vladici Joanikiju u Nikšiću, za manastir Ostrog, kao u Dubrovačkoj crkvenoj opštini, crkvenim opštinama Kotor, Budva, manastiru Praskvica, Muzeju Srpske pravoslavne crkve u Beogradu.
„Vidite tu svijest i tradicija koja je sazrela i koja se tako časno i čestito čuva u porodici Mitrović, najviše zahvaljujući našemu g. arhitekti Bobu Mitroviću“, kazao je dr Kondić.
Iz izuzetno bogate i slojevite biografije, životopisa i djelatnosti Kirila Mitrovića, izdvojio je istorijski kontekst obnavljanja arherejske službe u Zahumsko-raškoj eparhiji i ono šta je tada mladi Kirilo primio na svoja pleća.
„Decembra 1876. godine obnovljena je Zahumsko-raška eparhija od djelova Istočno-hercegovačke eparhije Svetoga oca Vasilija, oni djelovi koji su bili oslobođeni ušli su u granice Knjaževine Crne Gore. Dakle, obnovljena Zahumsko-raška eparhija, i da ne otvaram sada tu veliku temu etimologije, simbolike, smisla imena same Eparhije, jer tek to pokazuje koliko je u stvari i tadašnji, relativno još mladi knjaz Nikola imao u sebi tu svijest, sa svojim saradnicima, da se čuva i obnavlja srednjovjekovno i potonje srpsko kulturno- istorijsko duhovno nasljeđe“, podsjetio je dr Pavle, dodavši da je ta Eparhija za prvog episkopa dobila Paštrovića Visariona Ljubišu, prethodnog igumana Cetinjskog manastira i manastira Morače, prvog rektora Cetinjske bogoslovije. Hirotonisan je 1877. godine i bio je zahumsko-raški episkop do 1882. godine, obnavljajući teško postradali manastir Ostrog, a mitropolit crnogorski, zetski i brdski od 1882. do 1884. godine.
Govoreći o arhijerejskoj službi Kirila Mitrovića, posebno je ukazao na činjenicu da o značaju hirotonije ličnosti mladoga Kirila govori podatak da su tri najznačajnija mitropolita Ruske pravoslavne crkve, petrogradski, moskovski i kijevski, sa desetoricom drugih vladika, učestvovali u njegovoj svečanoj hirotoniji maja 1909. godine u Aleksandro-nevskoj lavri u Petrovgradu.
„Pogledajte ovaj portret Kirila Mitrovića koji na svojim prsima ima panagiju koja je dar ruskoga cara Nikolaja Drugoga na njegovoj hirotoniji i koja je, hvala Bogu, sačuvana kod njegovih potomaka. Koliko je skroman vidite i po krstu koji je sa ljubavlju nosio, a koji mu je posudio Mitropolit Mitrofan Ban – to je naprsni krst Visariona Ljubiše, koji mu je bio veliki učitelj, dobrotvor i prijatelj. Eto, to su neki detalji jedne vrlo lijepe, složene i bogate crkvene, prosvetiteljske i narodne službe našega Kirila Mitrovića. Ako Bog dogodine u ovo vrijeme da se negdje opet saberemo, gdje ćemo pred sobom imati jednu lijepu monografiju u kojoj ćemo objaviti sve ono što je sačuvano pod časnim krovom doma Mitrovića, od dokumentacije i svjedočanstava vezano za život i rad Kirila Mitrovića, i ovo što smo nekoliko godina skupljali po crkvenim i državnim arhivima“, zaključio je monah dr Pavle Kondić.
Na „Trgu od ćirilice“ obilježena stogodišnjica smrti prote Sava Nakićenovića
***
Episkop Kirilo Mitrović rođen je 19. marta 1867. godine u Budvi. Osnovnu školu je završio u rodnom mjestu, gimnaziju u Kotoru, Bogosloviju u Zadru, a potom je studirao teologiju u Černovicama.
Zamonašen je u manastiru Praskvica 31. avgusta 1892. godine. Rukopoložen u čin đakona od Episkopa bokokotorsko-dubrovačkog Gerasima Petranovića u manastiru Savina 17. septembra iste godine, a u čin jeromonaha 11. maja 1894. godine u Zadru od Episkopa dalmatinsko-istorijskog Nikodima Milaša.
Bio je suplent i profesor Bogoslovije u Zadru, a potom pomoćnik u administraciji Konzistorije Eparhije bokokotorsko-dubrovačke 1892-1906.
Po pozivu Mitropolita Crne Gore, Brda i Primorja Mitrofana Bana, prešao je na službu u Crnu Goru i primio upravu manastira Ostroga, 1906.
Za episkopa zahumsko-raškog izabran je 27. maja 1908. godine. Arhijerejsku hirotoniju primio je 31. maja 1909. godine u Aleksandro-nevskoj lavri u Petrovgradu. Za episkopa bokokotorskog i dubrovačkog izabran je 7. novembra 1920. godine s tim da je upravljao i Zahumsko-raškom eparhijom u svojstvu administratora do Petrovdana 1926. Bio je nosilac najvišeg odlikovanja – ordena Svetog Save prvog reda sa lentom.
Upokojio se u Kotoru 24. jula 1931. godine, a sahranjen je u manastiru Savina.
