Prvo što sam napisao na svom Fejsbuk profilu 30. avgusta, u noći izborne pobjede, bile su riječi Borislava Pekića: „Sloboda nije trenutno osećanje stanja, nego trajno osećanje cilja“.
Ove riječi nijesu došle kao način iskazivanja zadovoljstva ili euforije što je jedan čudovišni politički sistem srušen; nijesu ni kao iskaz defetizma ili pesimizima, već su došle kao zebnja da litijski duh pobjede nije pročistio duše političkih pobjednika, a to je postalo jasno čim se vlast počela dijeliti po širini i dubini sistema. Sve što su litije donijele: sabornost, moralnost, istrajnost, duhovnost, familijarnost – politički lideri su brzo ubacili u svoje stranačke mreže. Opet da citiram Pekića: „Ne menja čovek stranku nego stranka čoveka“ – jer na to se svodi suština političke mimikrije: pokloniće se Bogu, služiti narodu, naciji i demokratiji jedino ukoliko to donosi stranački benefit.
Zaista, rijetki su političari koji uspijevaju da se odupiru tom demonskom algoritmu, ali problem postaje dramatičan tek kada se osvijesti da ni glasačko tijelo nije drugačije. To je onda dramatska tenzija na relaciji: gospodar – sluga/dželat – žrtva. Međutim, postoji u psihologiji nešto što se naziva „dramski trougao“ (Stiven Karpman), te ovom odnosu valja dopisati i trećeg sudionika „psiho-političke“ drame: spasitelj. Kakva je usloga spasitelja? Nešto nam Pekić kaže o tome u svom znamenitom govoru „Moralni aspekti demokratije“:
„Najkobniji sistem mera, u tom pravcu, bio je onaj koji je od pripadnosti partiji učinio krunski uslov za sticanje bolje i povlašćene društvene pozicije. Sve javne funkcije, od važnosti za državu, u rukama su komunista. Predstavnička tela, zemaljska egzekutiva, armija, policija, sudstvo, diplomatija, privreda, kulturne institucije, itd. itd., samo su specijalizovani sektori partijskog života. Na taj način su iz društevnog djelovanja isključeni mnogi kompetentni, sposobni, korisni i pošteni građani, nespremni da svoje političko uverenje žrtvuju karijeri.“
Prema tome, uloga spasitelja je da strada, a podjednako će biti napadnut i od dželata i od dželatovih žrtava, i od političara i od glasača. Spasitelj čini prestup time što nije spreman, što odbija sve ponude da žrtvuje svoje vrline, znajući da bi pristajanje „na igru” moralo završiti „žrtvovanjem tuđih života“ (Pekić).
Ostavljam po strani razmišljanje o arhetipskom potencijalu ovih psihološki relacija (transakcija), pokušavajući da ostanem na psiho-političkoj strukturi spomenutog trougla. Potrebno je pojasniti zašto se ovaj trougao uopšte naziva „dramskim“. Jednostavno je. On se zasniva na principu psihopatološke igre/sukoba, u kojem svi akteri drame, zapravo, teže da se oslobode svoje uloge. Zato se dešava da „najkobniji sistem mera“ podjednako važi i u komunizmu, i u demokratiji, i u postlitijskim vremenima. Zato se duh litija mora praznovati svakoga dana, jer spasenja izvan Crkve nema.
Milorad Durutović
