Jedan od najboljih skandinavskih i evropskih književnika, svakako jeste Knut Hamsun. Djelo sa kojim se proslavio je roman “Glad“. Ovaj roman odlikuje dualitet. Nastao pri kraju devetnaestog vijeka, u sebi kao da nosi borbu evropskog čovjeka između hrišćanske tradicije i nihilizma, starosti i mladosti, ponosa i poniženja, ugleda i ništavnosti. Njegova radnja se odigrava u Kristianiji(današnji Oslo). Govori o životu mladog čovjeka, koji se u romanu često predstavlja i kao stari, njegovoj stalnoj potrazi za hranom, koja ima viši smisao. Hrana predstavlja nezavisnost, ugled, ponos. Glavni junak često halapljivo i pohlepno jede. Vremenom kako sve više izgladnjuje i biva prezren zbog svog ispijenog izgleda, koji saputnici dovode u vezi sa beskućnišništvom, hrana mu postaje mrska. Koristi je samo da bi preživio. U gladi kao da otkriva dublje puteve. Glad ima psihoaktivno dejstvo. U njoj dobija inspiraciju za pisanjem, ali je usled prekomerne upotrebe i gubi.
Tokom golih egzistencijalnih kriza i prepuštenosti gladnika smrti, otkriva se i karakter građana Kristijanije. U jednom dijelu to je jako loše, gotovo svi ljudi su surovi i nemilostivi, kao da najavljuju svojim ponašanjem poslednja vremena. Ili kao da je zemlja postala predvorje pakla. Čovjek dolazi do poslednjih izdisaja snage, odlazi sa kraja na kraj grada u nadi na jednog, drugog, trećeg, ali uvijek se nešto izjalovi. Iako gladan i nikakav neće da moli za milost ni da se služi nepoštenim metodama da dođe do hrane. Jednostavno ima svoj specifični moral, kao kombinacija ostataka hrišćanske etike, svojih ličnih principa i ponosa. Ako dođe do prekršaja toh kodeksa, onda se samokažnjava na jurodivi način, koji izaziva čuđenje javnosti, pa i konretno čovjeka kome nije vratio novac, koji mu je ovaj greškom dao, ali i žene kojoj je taj isti novac strpao u ruke, a sve to usled svoje velike drame sa glađu. Posle opet dolazi do nje i uzima joj na račun toga hranu sa štanda, koju prodaje.
U jednom trenutku dolazi u kontakt sa devojkom, koja takođe ispoljava određeno neobično ponašanje, i tom sa svom svojom neobičnošću dolazi kao vrsta utjehe, koje je poslalo neko više biće. Od tad njegov život kreće lakšim stazom. Ali opet stalno je prisutna glad, ali ipak ne dolazi do svog vrhunca kao ranije. Glavni junak je na kraju krajeva ipak slobodan čovjek. Odlučuje da napušti Kristianiju, za čiji pristup moli i dobija ga, odlazi u daleki svijet i ostavlja grad sa njegovim svijetlima. Ova knjiga je autobiografski roman samog Hamsuna. U njoj se otkriva ekscentričnost njegovog karaktera, što će se na kraju života odraziti i na njegove političke stavove. Hamsun podržava nacional-socijalizam, zbog čega nakon Drugog svjetskog rata biva zatvaran i progonjen. Ovaj period svog života je opisao u knjizi “Kroz zarasle staze“. Iako je Knut Hamsun najbolji norveški pisac, danas zbog njegove životne epizode sa nacizmom nema ni jedne ulice ili spomena na njega. Ipak, može se sagledati da taj njegov stav prema nacistima nije bio baš svjestan, i da se rukovodio svojim arhetipovima, prema kojem su mu Njemci ostali u lijepom sjećanju i doživljaju, za razliku od Britanaca i Amerikanaca, koji to nijesu i gdje je radio teške fizičke poslove. Sa ulicom i spomenom ili bez njih, Hamsun ostaje jedan od najčitanijih i najcijenjenih književnika do danas. . .
Miloš Lalatović
