Još jedan spor oko teritorije dodatno potresa već narušene odnose između Sjedinjenih Američkih Država i Kanade, i to ovoga puta bez direktne pretnje Donalda Trampa da bi severnog suseda mogao da pretvori u 51. američku saveznu državu.
Kanadski premijer Mark Karni ove sedmice ponovo je pozvao administraciju u Vašingtonu da „poštuje kanadski suverenitet“, nakon što su se u javnosti pojavile informacije da su zvaničnici američkog Stejt departmenta od aprila prošle godine u više navrata održavali sastanke sa predstavnicima grupe koja zagovara otcepljenje provincije Alberte od Kanade.
Prema navodima američke televizijske mreže Si-En-En, reč je o organizaciji „Alberta prosperiti prodžekt“, koja već duže vreme traži raspisivanje referenduma o nezavisnosti ove zapadne kanadske provincije. Jedan od lidera tog pokreta naveo je na društvenim mrežama da planiraju da od američkog Ministarstva finansija zatraže kreditnu liniju u iznosu od čak 500 milijardi dolara, kako bi se, prema njihovim rečima, „podržala tranzicija ka slobodnoj i nezavisnoj Alberti“.
Iz Bele kuće je, međutim, poručeno da sastanci sa različitim organizacijama civilnog društva ne predstavljaju podršku njihovim političkim ciljevima i da tokom tih razgovora nisu preuzete nikakve obaveze. Uprkos tome, sama činjenica da su sastanci održani izazvala je snažne reakcije u Kanadi, koja pokušava da pokaže jedinstvo suočena sa američkim carinama i ponovnim Trampovim pritiscima na njen teritorijalni integritet. Premijer susedne Britanske Kolumbije otišao je korak dalje, ocenivši poteze separatista iz Alberte kao čin „izdaje“.
Šta je Alberta
Alberta je provincija na zapadu Kanade, bogata naftom i prirodnim resursima, površinom približno jednaka američkoj saveznoj državi Teksas. U njoj živi oko pet miliona stanovnika, a njenim teritorijama prolazi planinski venac Stenjak, dok su turističke destinacije poput Banfa i Lejk Luiza među najpoznatijima u zemlji.
Politički i kulturni identitet Alberte snažno je oblikovan energetskim i poljoprivrednim sektorom, niskim porezima i naglašenim ekonomskim individualizmom. Često nazivana „energetskom provincijom“, Alberta raspolaže naftnim peskovima koji čine oko 84 odsto ukupne kanadske proizvodnje sirove nafte.
Iako se smatra uporištem konzervativne politike u Kanadi, veći gradovi, poput Kalgarija i Edmontona, politički su znatno raznovrsniji i liberalniji. Premijerka Alberte Danijel Smit poznata je po bliskijim odnosima sa Donaldom Trampom i Republikanskom strankom, a početkom prošle godine posetila je i Trampovo privatno imanje Mar-a-Lago, u trenutku kada su se lideri drugih kanadskih provincija zajednički suprotstavljali njegovim izjavama o aneksiji Kanade.
Zašto deo stanovnika Alberte želi nezavisnost
Separatistički nastrojeni stanovnici Alberte godinama smatraju da njihovi interesi nisu adekvatno zastupljeni u Otavi. Kao glavne razloge navode federalne politike borbe protiv klimatskih promena, za koje tvrde da guše naftnu industriju, zatim činjenicu da provincija više uplaćuje u saveznu kasu nego što iz nje dobija, kao i osećaj da su njihovi konzervativni stavovi potisnuti od strane brojnijih i liberalnijih istočnih provincija.
Nezadovoljstvo je dodatno poraslo tokom pandemije kovida, zbog saveznih restrikcija, ali i tokom više od decenije liberalne vlasti na federalnom nivou. Nakon što su Karni i Liberali na izborima 2025. godine pobedili oslanjajući se na talas antitrampovskog raspoloženja, skupština Alberte usvojila je zakon koji olakšava pokretanje referenduma o nezavisnosti.
Ipak, separatistički pokret i dalje nema jasno prepoznatog lidera niti čvrstu političku strukturu, a njegovo delovanje uglavnom se svodi na glasne aktiviste i snažno prisustvo na društvenim mrežama. Nijedna separatistička stranka trenutno nema predstavnike u pokrajinskom parlamentu.
Trampov uticaj i ideja o „51. državi“
Povratak Donalda Trampa u Belu kuću dodatno je ohrabrio separatistički pokret u Alberti. Na skupovima podrške nezavisnosti mogli su se videti kačketi sa natpisom „Učinimo Albertu ponovo velikom“, dok su pojedini učesnici otvoreno isticali da u Trampu vide ključnog saveznika.
Trampovi trgovinski ratovi i posledice: Vašington protiv Evropske unije, Kine, Meksika i Kanade
Iako većina zagovara punu nezavisnost, deo pokreta podržava i ideju da Alberta postane 51. savezna država SAD. Tokom zime se uz auto-put između Kalgarija i Edmontona pojavio i bilbord sa porukom da bi Alberta trebalo da se „pridruži SAD“, uz fotografiju Danijel Smit u rukovanju sa Trampom.
Dodatne kontroverze izazvale su i izjave američkog ministra finansija Skota Besenta, koji je Albertu nazvao „prirodnim partnerom Sjedinjenih Država“, ističući njene resurse i „nezavisan duh stanovnika“, uz tvrdnju da Kanada sputava izgradnju energetskih koridora ka Pacifiku.
Kolike su stvarne šanse za otcepljenje
Prema ocenama političkih analitičara, vrlo je moguće da će Alberta raspisati referendum o ostanku u kanadskoj konfederaciji, što se u istoriji Kanade dogodilo samo dva puta, oba puta u Kvebeku. Ipak, istraživanja javnog mnjenja pokazuju da podrška secesiji ostaje niska – svega oko petine stanovnika Alberte trenutno bi glasalo za izlazak iz Kanade.
Značajan broj onih koji podržavaju referendum to čini iz simboličnih razloga, želeći pre svega da pošalje političku poruku Otavi i ojača pregovaračku poziciju provincije. Paralelno sa separatističkim inicijativama, već je odobrena i građanska peticija protiv secesije, koju je potpisalo više od 400.000 ljudi.
Snažno protivljenje ideji otcepljenja dolazi i iz domorodačkih zajednica, čiji su ugovori sa kanadskom državom stariji od same provincije Alberte. Pod njihovim pritiskom, vlasti su u zakon o referendumu unele odredbu kojom se garantuje očuvanje njihovih prava bez obzira na ishod glasanja.
Premijerka Danijel Smit poručila je da lično ne podržava secesiju, ali je odbila da osudi one koji je zagovaraju, ocenivši da su njihovi zahtevi „legitimni“. Čak i u slučaju da referendum prođe, upozoravaju analitičari, proces izlaska iz Kanade bio bi izuzetno složen, pravno nejasan i ekonomski rizičan, sa otvorenim pitanjima da li bi krajnji cilj bila potpuna nezavisnost ili priključenje Sjedinjenim Državama
Izvor: NIN
