Piše: Dragana Šubarević
Zapadni Balkan, a posebno područje Dinarskih planina, poslednjih godina sve češće privlači pažnju naučnika iz jednog neobičnog razloga – visine njegovih stanovnika. Istraživanje objavljeno 2022. godine u časopisu Biology (MDPI journal) pokazalo je da se upravo na ovom prostoru nalaze jedni od najviših muškaraca na planeti.
Studiju pod nazivom „Mapiranje planinskih divova: Antropometrijski podaci sa Zapadnog Balkana otkrivaju jezgro izuzetne fizičke građe u Evropi” predvodio je Pavel Grasgruber, uz saradnju istraživača iz regiona, među kojima su Bojan Mašanović, Stevo Popović i Stipan Prce, prenosi Fakultet za sportske studije Masarikovog univerziteta.
Rezultati su zasnovani na impresivnom uzorku od više od 47.000 merenja mladih muškaraca iz perioda između 2010. i 2018. godine. Analiza je pokazala da prosečna visina u pojedinim delovima Crne Gore, Hercegovine i Dalmacije prelazi 180 centimetara, dok u nekim lokalnim sredinama dostiže i više od 183 centimetra. Time se ove regije svrstavaju u sam svetski vrh, rame uz rame sa tradicionalno najvišim nacijama, poput Holanđana, piše PubMed.
Odstupanje od proseka
Međutim, ono što je posebno zaintrigiralo naučnike jeste činjenica da standardni faktori koji obično objašnjavaju visinu, poput ishrane, ekonomskog standarda i opštih životnih uslova, u ovom slučaju ne daju potpuni odgovor.
Model koji su istraživači primenili, a koji uključuje upravo te parametre, za Bosnu i Hercegovinu predvideo je prosečnu visinu od oko 173,5 centimetara. Stvarna merenja, međutim, pokazala su prosek od oko 181,2 centimetra, što predstavlja jedno od najvećih odstupanja zabeleženih u studiji.
U potrazi za objašnjenjem, autori su ukazali na moguću ulogu genetike. Posebno su izdvojili Y-haplogrupu I-M170, odnosno njenu dinarsku granu I2a1a2-M423, koja je izuzetno zastupljena u ovom regionu i u pojedinim delovima Hercegovine čini i više od 70 odsto muške populacije.
Ova genetska linija povezuje se sa veoma starim evropskim populacijama, uključujući paleolitske lovce-sakupljače i zajednice koje su naseljavale jadranski prostor nakon ledenog doba.
Mesto mešanja naroda
Ipak, autori studije upozoravaju da ovi podaci ne smeju da se tumače pojednostavljeno. Veza između haplogrupa i fizičkih osobina poput visine nije jasno utvrđena, jer visinu određuje veliki broj gena i njihovih međusobnih interakcija. Upravo zato se deo koji se odnosi na genetiku u naučnoj zajednici smatra više hipotezom nego konačno dokazanom činjenicom.
Takođe, istraživanje ne dovodi u pitanje istorijske migracije niti tvrdi da su današnje populacije na Balkanu rezultat jedne jedine genetske linije. Naprotiv, savremena nauka ukazuje na to da je ovaj prostor kroz vekove bio mesto susreta i mešanja različitih naroda, od praistorijskih zajednica do srednjevekovnih doseljenika.
Ono što ostaje kao čvrst zaključak jeste da dinarski region predstavlja jedinstven fenomen u Evropi, područje gde se, uprkos različitim uticajima, kontinuirano beleži izuzetna visina stanovništva.
Naučnici pritom naglašavaju da postoji mogućnost da ove populacije još nisu dostigle svoj puni biološki potencijal, jer se u poslednjim generacijama vidi trend dodatnog rasta, verovatno pod uticajem kvalitetnije ishrane i boljih životnih uslova.
Zbog svega toga, Balkan danas nije samo geografski i istorijski zanimljiv prostor, već i jedno od ključnih mesta za proučavanje odnosa između genetike, okoline i razvoja ljudskog tela, svojevrsna „laboratorija” u kojoj se i dalje traži odgovor na pitanje: zašto su upravo ovde ljudi među najvišima na svetu, zaključuje studija.
Izvor: Politika Onlajn
