Na jučeršanji dan prije 537 godina izdata je povelja o vlasništvu Cetinjskog manastira koji je postao središte Zetske mitropolije. Skupština Opštine Cetinje obilježila je Dan osnivanja prijestonice 4. januar. Publicista Jovan Markuš zapitao se da li svi odbornici Opštine Cetinje uopšte znaju šta slave 4. januara.
„Nijesam siguran da svi odbornici znaju što u stvari slave danas?“ – ističe Markuš, i dodaje: „Na današnji dan prije 537. godina izdata je povelja o vlasništvu Cetinjskog manastira, koji je postao središte Zetske mitropolije, nad velikim dijelom Cetinjskog polja koje se zvalo i Lovćenski dolac. Zar nije malo morbidno da isti oni koji hoće da otmu imovinu Cetinjskom manastiru slave dan kada je prije 537. godina izdata hrisovulja koja je prvi u nizu dokaza o vlasništvu Cetinjskog manastira!?“
Gospodar Ivan Crnojević, kao da je znao da će se jednog dana pojaviti otimači iz DPS-a i ,,sudoper“ partija, donio je prije 537 godina: ZAKON GOSPODARA ZETE IVANA CRNOJEVIĆA O ZAŠTITI CRKVENE IMOVINE IZ 1485. g.
„Malo je poznato“, nastavlja Markuš, „da je nakon osnivačke povelje Cetinjskom manastiru, gospodar Ivan Crnojević donio i Zakon (Sud carski i patrijaršijski) 1485. godine, kojim se zaštićuju manastirska imanja. Tekst zakona prvi put je objavio akademik Niko S. Martinović u separatu „Zakon Ivana Crnojevića“ (Pravni zbornik, broj 3, Titograd, 1961). Potom je faksimil Zakona objavljen kao dio rukopisne knjige koja se čuva u riznici Cetinjskog manastira, a koju je fototipski, takođe, objavio akademik Martinović pod naslovom „Cetinjski ljetopis“ 1962. godine. U separatu „Zakon Ivana Crnojevića“, akademik Martinović piše, između ostalog, sljedeće:
„U rukopisnoj knjizi Krusovul koja se čuva u Cetinjskom manastiru, a u nauci je poznata pod imenom Cetinjski ljetopis, na strani 66, nalazi se sljedeći Zakonik Ivana Crnojevića kojega ćemo saopštiti u savremenoj transkripciji:
Sud carski i patrijaršaski uzakonil gospodin zetski Ivan Černojevič
Sud gospodcki – rekše carski – il samovlasnih despot, i sud patrijaršaski niktože možet presudti: Reče gospodin Ivan:
Ašte kotori čelovjek ot nužde pribjegajet va mitropoliju cetinsku da ne umret za greh, no otac mitropolti da sahranit ego svobodno;
Ašte li kto budet kotoruju pakost satvoriti tomu pribjegalcu va dom Božije Matere to jest mitropolije da umret jako zlodej i ot naroda kamenijem da pobijet se porugatel si hrama Božija;
Ašte kto ukradet čto ot sego hrama džli va nošti ili va dne da se oslepit;
Ašte li na dvor ukradet nekuju vešt manastirsku ili ot stada skota ili nečto p čelu ili brava da plati troje i da se bije i proždene ot mjesta toga;
Ašte kto kradet crkovskuju da kradet i gospodara i sve hristijane iže sut potseju mitropoliju: takovi kamenijem da pobijetse ot vasego naroda opštag;
Ašte kotori vashoštet rabotati nive manastirske sa vaprosom crkovpijem da rabota tri ljeta: i da ujam donosi sa mu manastir: i po tri godine na baštinu manastirsku ostavi;
Ašte l ikto bez vaprosa prifati rabotati zemlju manastirsku da mu se sve uzme u manastir, al ibude žito ali vipo, a njemu muka da je zaludu, i suviše gospodi da plati 300 asiprh globe, – i da mu se dadu pedeset palicah.
Ovaj zakonski propis Ivana Crnojevića nije do danas u našoj pravnoj literaturi komentarisan, mada je djelimično i u prepričavanju pominjan. Pada u oči zaglavlje zakona. Ono podsjeća na isti odnos crkve i države regulisan Dušanovim zakonom. Pravila koja regulišu odnose na zemlji Cetinjskog manastira odgovaraju zakonskim propisima carskog i patrijaršijskog suda nemanjićke države. Poznato je da je car Dušan podigao Srpsku Pravoslavnu Crkvu na stepen patrijaršije i priznao joj sva prava koja joj je davala Vlastarova sintagma izjednačujući crkvenu sa svjetovnom vlastelom. Ivan Crnojević odmah u početku priznaje i izjednačuje carski i patrijaršijski sud, i kao gospodar sada jedinog ostatka nemanjićke države ozakonjuje manastirska prava na manastirskoj zemlji. Sud carski ili samovlasnih despota i sud patrijaršijski, kao najstariji niko ne može pobiti, upravo po njemu treba suditi.
„U sedam odjeljaka, koji bi odgovarali članovima odnosno paragrafima, regulisana su baštinska i manastirska prava Cetinjske mitropolije uz preciziranje krivične odgovornosti i kazne za počinjena krivična djela koja je regulisao zakon. Pored toga tu su kodifikovane i neke institucije građanskog prava…
Regulisanje imovinskih odnosa na crkvenoj zemlji predviđeno je u odjeljku 6. i 7. Korišćenje manastirske zemlje i obrada njiva dozvoljena je samo sa odobrenjem crkvenih vlasti za tri godine. Naknada za ovo korišćenje zvala se ujam. Da ne bi došlo do pribavljanja svojine održajem ugovor o zakupu se morao prekinuti nakon tri godine i zemlja vratiti manastiru.
Pritiskanje zemlje manastirske bez dozvole manastirske vlasti kažnjavalo se: uzimanjem ploda ili vina a zatim globom od 300 asprih. Pored toga izvršilac takvog djela je batinan (da mu se dadu 50 palicah)… Tragovi srednjevjekovnih kazna, koje predviđa i Zakonik Ivana Crnojevića nalaze se i u kasnijim propisima Krivičnog prava Crne Gore, kao i u pravnoj praksi naroda. Sačuvana dokumentacija pisanih zakonskih propisa i presuda od doba Nemanjića do knjaza Danila u Zeti i kasnije u Crnoj Gori mogla bi dati materijala za rekonstrukciju pravnog poretka koji je na ovoj teritoriji živio i tragova starog srpskog prava nemanjićke države koja se provlačila sve do druge polovine prošlog vijeka.“
„Zakon Ivana Crnojevića“ iz „Cetinjskog ljetopisa“ je objavio dr Radoslav Rotković u prevodu na savremeni srpski jezik u knjizi „Sazdanje Cetinja“ 1984. godine. Zakon Ivana Crnojevića iz „Cetinjskog ljetopisa“, sa naslovom „Sud carski i patrijarški koji je uzakonio Gospodin zetski Ivan Crnojević“ objavio je i dr Božidar Šekularac u prevodu na savremeni srpski jezik u knjizi „Crnogorski anali ili Cetinjski ljetopis“ 1996. godine.
