Bačanović: Kisindžerova mitska Bosna

Stupci svjetskih štampanih i elektronskih medija posljednjih su dana ispunjeni sjećanjima na osebujnu karijeru bivšeg američkog državnog sekretara Henrija Kisindžera: Masovno ubijanje civilnog stanovništva u Indokini i indirektna odgovornost za uspostavljanje vlasti Crvenih Kmera u Kambodži, namjerno saučesništvo u pakistanskom ubijanju stotina hiljada ljudi u Bangladešu, podsticanje indonežanskog genocida u Istočnom Timoru, dovođenje na vlast fašističke hunte u Čileu, praćeno ubistvom legalno izabranog predsjednika i hiljada političkih neistomišljenika, upletenost u planiranje atentata na državnike širom svijeta, gušenje novinarskih sloboda, ali i mudra i odmjerena politika globalnog balansa moći između SAD i SSSR-a, koja je okončana sporazumima, koji su, prema mišljenju mnogih političkih analitičara, spriječili nuklearni rat. Ukratko i bez previše moralisanja, vrlo tipična uspješna karijera visoko kotiranog službenika bilo koje imperije u istoriji čovječanstva: proračunto nemilosrdni ratni zločinac koji po svaku cijenu spašava (svoj) svijet.

Dakle kad individualnu empatiju ostavimo po strani, jer ona u slučaju službenika kao što je Kisindžer – kojima je ubijanje sirotinje širom svijeta i dužnost i nužnost posla koji obavljaju – nikada nije dio jednačine, ostaje nam da konstatujemo da se radilo o izvanredno interesantnoj ličnosti, velikom eruditi i autoru impresivnog broja knjiga, čovjeku koji je više ili (mnogo) manje uspješno pokušavao da shvati mehanizme istorije. U posljednjem poglavlju svog istorijsko-filozofskog đela Svjetski poredak, a propitujući sudbinu čovječanstva, on zaključuje sljedeće:

“Za Sjedinjene Države, težnja ka svjetskom poretku funkcioniše na dva nivoa: slavljenje univerzalnih principa mora ići ruku pod ruku sa priznanjem realnosti istorija i kultura drugih regiona. Čak i dok se preispituju lekcije izazovnih decenija, mora se održati i promovisanje izuzetne prirode Amerike. Istorija ne omogućava predah zemljama koje po strani ostavljaju svoje obaveze ili osjećaj identiteta u korist naizgled manje napornog kursa.”

Međutim univerzalni principi – šta god oni bili – ne mogu biti uspostavljeni bez univerzalnog poretka, dok “istorija i kultura drugih regiona” imaju tu tendenciju da im se opiru ukoliko se oni nameću o okviru kolonijalnog poretka, a naročito ono što se gubi iz vida u svakojakim istorijskim filozofiranja, poretka ekonomske podložnosti. Još strašnija iluzija je bazirana na zabludi da “istorija i kultura drugih regiona” zaista mogu funkcionisati u okvirima privida slobode, to jest u okvirima kolonijalizma koji je to prestao biti samo utoliko što se više ne naziva kolonijalizam, već, recimo “univerzalni poredak” s dodatnim okusom pojedinačne istorije koji je proizveden u imperijalističkim tink tenkovima tumačenja te istorije. Utoliko su vrlo nedostojanstveno zvučale laude srpskih političara podgrijanim Kisindžerovim tezama iz 1995. o istoriji i eventualnoj budućnosti Bosne. Prema Kisindžeru, bilo je suludo pokušati da se Srbe “uči­ni dije­lom bo­san­skog su­ve­re­ni­te­ta, kr­še­ći na­še na­če­lo sa­mo­o­dre­đe­nja i ig­no­ri­šu­ći stoljetnu bor­bu Sr­ba pro­tiv mu­sli­man­ske vla­da­vi­ne”:

„Mi se po­na­ša­mo kao da po­ku­ša­va­mo da natjeramo Sr­be da se vra­te u mit­sku Bo­snu, ko­ja ni­kad u isto­ri­ji ni­je po­sto­ja­la. Ne po­sto­ji bo­san­ski je­zik. Ne po­sto­ji bo­san­ska kul­tu­ra. Bo­sna je ad­mi­ni­stra­tiv­na je­di­ni­ca ko­ja sa­dr­ži Hr­va­te, mu­sli­ma­ne, Sr­be, vje­štač­ki stvo­re­na kao dio Ju­go­sla­vi­je i ko­ju su za­pad­ne si­le glu­po pri­zna­le kao dr­ža­vu 1991. go­di­ne”

Koliko je istorijski identitet Bosne niz vrlo kompleksnih procesa i koliko izgradnja savremenog bošnjačkog i bosanskog identiteta od 90-tih predstavlja redukciju te kompleksnosti do krajnje banalnosti i u čijim okvirima srpski narod zaista nema šta da radi, pisao sam u više navrata. Međutim, trenutačna mitska i lažna Bosna nije istorijska Bosna. Ona je negacija istorijske Bosne. Negacija svih faza njene istorije, uključujući istoriju Drugog svjetskog rata i ZAVNOBIH-a, što implicira da se radi o negaciji Jugoslavije kao tekovine antiimperijalističke borbe. I tu dolazimo do konteksta koji Kisindžer namjerno izostavlja, a to je njegova uloga predvodnika horde sa druge strane barikade koja je tokom cijelog Hladnog rata radila protiv Jugoslavije, a u čijim redovima su se, uz sve odbjegle jugoslovenske naciste i kolaboratore, nalazili i pobornici mitske Bosne, a protiv istorijske Bosne. Drugim riječima, radi se o vrlo zlokobnom samoispunjujućem proročanstvu kojim dominira tvrdnja o neupitnoj vještačkosti višenacionalnih država i koja ide ruku pod ruku sa vještačkim guranjem potčinjenih kolonijalnih subjekata u kolonijalnu višenacionalnu državu nakon što su decenijama podržavane i prirodnim proglašavane snage koje su težile uništenju antikolonijalnog zajedništva.

Ma koliko srpski političari pokušavali da obmanu trideset godina sluđivani narod, kako će, eto, sada, Amerikanci, ođednom, priznati svoju zabludu i poslušati Kisindžerove mudre riječi, između njegovog i Klintonovog, odnosno Holbrukovog pristupa američkoj balkanskoj politici nema naročite razlike. Osim što postojeći princip one koji su nahuškani da “ne mogu zajedno” veže čvorom lažnog, od imperije nametnutog (a ne istinskog, autentičnim procesima, niklog) zajedništva, koji je samo imperija koja ga je svezala vlasna raspetljati, pa zbog toga svoju vlast temelji na filozofiji političkog ulizivanja onih koji misle da će biti raspetljan u njihovu korist, što se, naravno, nikada, osim krupnom geopolitičkom prinudom, neće dogoditi.

Milorad Ekmečić je, kao rekordno površno i pogrešno shvatani intelektualac, svojevremeno odlično opazio da će Amerikanci bosanskim muslimanima unitarnu Bosnu uvijek držati kao mrkvu na štapu bez ikakve namjere da taj koncept zaista i ostvare. Koliko je srpsko nacionalno stanovište, vjekovima starije i zrelije od bosansko muslimanskog, propalo i pretvoreno u lakrdiju svjedoči i to da se Kisindžerovi stavovi o Bosni za koje je vjerovatno zaboravio da ih je ikada i imao, uzimaju kao nešto što trajno ide u prilog Srbima, a ne njihovom tretiranju kao mizernog kolonijalnog materijala za kratkoročnu upotrebu. Kojem će se nacionalno ujedinjenje – baš kao i bosanskim muslimanima građanska Bosna – vječno obećavati, samo da bi se takvom laži pribavila što je veća podložnost, koja se plaća jedino daljnjim katastrofalnim poniženjima i samoporicanjima i što je, biće, suština Kisindžerovog “priznanja realnosti istorija i kultura drugih regiona”.

Franc Fanon kojeg uvijek treba nanovo čitati i citirati je u “Prezrenima na svijetu” ispisao suštinsku misao:

“Dekolonizacija nikad ne biva nezamjetna, odražava se na biću, bitno ga mijenja, ugnjetene i beznačajne promatrače čini privilegiranim protagonistima koje je povijest veličajno obuhvatila u svoj sklop. Ona u biće usađuje vlastiti mu ritam koji donose novi ljudi, daje mu nov jezik, novu čovječnost. Dekolonizacija zaista znači stvaranje novoga čovjeka. No to stvaranje ne ozakonjuje nikakva nadnaravna sila, kolonizirana ‘stvar’ postaje čovjekom, i to jednakim.”

I tu ni od kakvog Kisindžera ili Holbruka nema pomoći. To su idoli koje valja razbiti u paramparčad i sravniti s prašinom. Da bi srpsko zaista bilo ono što se srpski zove.

Vuk Bačanović

Izvor: Preokret