Mnogi problemi na prostoru bivše Jugoslavije prostiru se decenijama unazad, ali su pritisci oko njihovog rešavanja u poslednjim mesecima znatno povećani. Zašto baš sada? Zato što je u Evropi 24. februara izbio rat koji dovodi u pitanje dalje funkcionisanje međunarodnog poretka i zato što je prostor bivše Jugoslavije, ili ono što se danas u političkom smislu naziva Zapadni Balkan, išaran tinjajućim konfliktima. Ukoliko govorimo o srpskim nacionalnim interesima, oni su mnogostruko više ugroženi danas, nego pre 24. februara, manevarski prostor Srbije u spoljnoj politici je umnogome sužen, otvoreni problemi, za koje je izabrana taktika zamrzavanja i čekanja boljeg trenutka za njihovo rešavanje, sada se ubrzano odmrzavaju i prete da eksplodiraju. Ako postoji neki region u Evropi i neka evropska nacija kojima nije bila potrebna ovakva agresivna destabilizacija to je Balkan i to je srpska nacija.
Posle 24. februara, uopšte to ne želeći, Srbi i Srbija su ponovo na tapetu, bez ikakve krivice i razloga. Otvorena pitanja su proizvod loše balkanske strategije Sjedinjenih Država, kojom se jedino Srbiji bespravno otima deo njene teritorije i to je učinjeno 2008. godine, devet godina nakon okončanja sukoba na Kosmetu, kada kosovskim Albancima apsolutno niša nije pretilo, naprotiv, Srbi na Kosovu i Metohiji su bili ti koji su ugroženi, što pogromom 2004. godine, što velikim brojem napada na njih koje albanske vlasti nikada ne rešavaju. Pošto je ta odluka došla od svetske supersile, nju je bilo nemoguće preinačiti u prethodnom periodu, ali sa njom je bilo i nemoguće saglasiti se. Srbija je skupa sa Zapadnim Balkanom tako stavljena u jeda limbo, jednu ogromnu čekaonicu dok se od nje traži ono što se ne traži ni od jedne druge države u Evropi.
Problem Kosova je tako primarni problem. Još jedan problem bio je status Makedonske pravoslavne crkve, koju svetsko pravoslavlje nije priznavalo kao kanonsku, to jest legalnu. Sledeći problem je protivljenje Republike Srpske da se Bosna i Hercegovina integrišu u NATO. Stavljena u ovakav položaj srpska nacija, a i Srbija, prirodno je gravitirala ka Rusiji, kao državi koja se na međunarodnom planu sukobljavala sa Zapadom, a pritom je zadržavala određen uticaj u Evropi. Rusija je pre 24. februara bila od koristi Srbiji i srpskim nacionalnim interesima. Upravo zbog te, treba ponoviti, prirodne usmerenosti ka uticajnoj evropskoj državi Rusiji, koja je imala interesa da podrži srpski stav pred Zapadom, Srbija je označena kao destabilizujući iliti antizapadni faktor na Balkanu. Srbija i Srbi zaista nisu imali izbora osim da kažu „ne“ Zapadu, po suštinskim pitanjima, jer jednostavno nisu mogli da ispune traženo, previše je.
U sadašnjim okolnostima Srbija više ne može da računa na Rusiju, jer je ona od 24. februara izgurana iz Evrope, ona prestaje da bude faktor odlučivanja u njoj dok se odnosi ponovo ne promene. Srbija je ostavljena sama, njena strategija umerenog kontriranja Zapadu je dovedena u pitanje. Da su zidovi počeli da se sužavaju oko srpske nacije vidi se otvoreno na primerima zahteva Kosova* da stupi u Savet Evrope (to je samo početak) i davanju autokefalije Makedonskoj pravoslavnoj crkvi. To da postoji otvoreno nadmetanje za uticaj u pravoslavnom svetu između grčkih crkava i ruske crkve je već gotovo svima očigledno. Pošto je Rusija od 24. februara u nepovoljnijem položaju, uticaj grčkih crkava raste. Srbija se i u ovoj sferi, kao i u sferi politike, držala uravnoteženo, gradeći odnose i sa jednima i sa drugima, oslanjajući se po potrebi čas na jednu, čas na drugu stranu. Ta ravnoteža je izgubljena započinjanjem rata u Ukrajini i na Zapadnom Balkanu kolektivni Zapad ima jasnu prevlast u domenu politike, a grčke crkve u sferi duhovnosti. Srpska pravoslavna crkva je u datim okolnostima postupila razumno, umesto da čeka da grčke crkve priznaju Makedonsku pravoslavnu crkvu po njihovim uslovima, ona je priznala MPC po svojim. Time je uvećala svoj uticaj i poboljšala svoj položaj u odsustvu politike ravnoteže između ruske crkve i grčkih crkava. To daje i nedvosmislen odgovor na pitanje – zašto baš sad (zato što je sada prelomni momenat u Evropi i našem regionu).
Jednim potezom, SPC je učvrstila veze sa MPC, povezala na taj način Srbe i Makedonce po prvi put od doba Jugoslavije, sada su te dve nacije u jednom taboru, ne ruskom ili grčkom, već srpskom, a Srbiji i srpskoj naciji potrebni su svi saveznici u regionu koje može da nakupi kako bi imala veći značaj u pregovorima sa Zapadom. Dakle, u političkom smislu, potez SPC donosi isključivo korist. U duhovnom pogledu otvara se put za spasenje pravoslavnom makedonskom narodu i u tome nema ničeg spornog. Srbija i srpska nacija ne mogu imati nikakve pretenzije na Makedoniju i makedonsku naciju, jer su oba entiteta formirana do kraja. Srbija i srpska nacija mogu u Makedoniji i Makedoncima naći saveznike, prijatelje i to je maksimum koji se može ostvariti, a on se upravo ovakvim postupcima i ostvaruje, ne pretenzijama. Na kraju krajeva, ako racionalno sagledamo stvari, SPC ne bi pošla tim putem da je postojao neki koji joj ostavlja jurisdikciju nad MPC, a da se pritom ne izoluje od ostalih pravoslavnih crkava sa uticajem. Makedonskoj pravoslavnoj crkvi preostaje da se sama izbori za potvrđivanje autokefalije kod Bugarske pravoslavne crkve i Carigradske patrijaršije, što neće biti nimalo lak zadatak i to u još većoj meri povezuje SPC i MPC, ne samo bratskom ljubavlju, već i opipljivim interesima. Takođe, još nije poznata sadržina tomosa o autokefaliji koji će SPC dati MPC, to jest nisu nam poznati tačni uslovi pod kojima se ta autokefalija realizuje.
Srbija, kao država, dovedena je u apsolutno isti položaj kao i Srpska pravoslavna crkva, počevši od 24. februara. Ona sada mora da bude svesna svojih crvenih linija – nepriznavanje nezavisnosti Kosova, zadržavanje suštinske autonomije Republike Srpske. Sve ostalo je predmet trgovine i Srbija nikome ništa nije dužna, kao što niko ništa ne duguje njoj. Srbija je opet sama, kao što je ostavljena sama 1941. godine (ponovo, ne svojom krivicom, Srbija nije započela nijedan rat, Srbija se ni u jednom trenutku u poslednje 22 godine nije ponašala neodgovorno) i mora da prilagodi svoju strategiju novonastalim okolnostima. Ravnoteža odnosa na Balkanu je nestala, balansiranje je nemoguće, kao što je nemoguće i pristanak na odricanje od dela svoje međunarodno priznate teritorije ili vitalnih funkcija Republike Srpske. Zapadu se mora jasno staviti do znanja da su to crvene linije koje će rezultirati pobunom u jednom nestabilnom regionu, ako budu pređene, a zaista nema nikakvog razumnog razloga da budu pređene. Zapad mora pružiti Srbiji i srpskoj naciji barem minimum, inače rizikuje da se ponovi ustanak iz 1941. godine, ovaj put ne zbog poziva krvoloka Staljina, već zbog osnovnih interesa države i nacije. O svemu ostalom može da se razgovara i sve ostalo može da se ispuni. Pa kad se odnos snaga na Balkanu opet promeni, promeniće se i strategija Srbije i srpske nacije.
Aleksandar Đokić
