U središtu kruga nalazi se ona živa rana koja neprestano pulsira na drugi način.
Više puta smo tvrdili da je traganje za Ocem ključna tema i avantura Kišove proze. Porodična trilogija je, a naročito Peščanik, Očev kenotaf. No, izvan porodičnog ciklusa, Očev lik se ne pojavljuje, ili se pojavljuje sasvim sporadično. Nije li onda naša tvrdnja iz prve rečenice neodmjerena i netačna?
Već smo u prethodnim odjeljcima konstatovali da su teme smrti i logora zapravo intimne, porodične teme, te da im korijene treba tražiti u „nestanku“ Oca. Otuda, po našem dubokom uvjerenju, porodična tematika započinje već s Psalmom 44. Pažljivom čitaocu nije promakla podudarnost u imenima i karakterima: hrabra i preduzimljiva zaštitnica majka zove se i u Psalmu kao i u porodičnoj trilogiji – Marija. Ime Eduard (Edi) takođe je ime oca jevrejske porodice izložene nacističkim progonima i uvredama.
Strah pred poplavom antisemitizma i nacizma, psihološka preosjetljivost, sklonost ka alkoholu i pasivna istorijska i metafizička pobuna – to su osobine svojstvene ocu iz Psalma i Ocu iz porodične trilogije. Ime (Eduard) odaje prirodu i identitet lika. Psalam 44 jeste i porodična priča čiji su glavni junaci majka, otac i sin; priča obilježena jevrejstvom kao „porodičnom nesrećom“. „Podmuklo dejstvo biografije“ nesumnjivo je doprinijelo ovim sličnostima.
Mansarda je takođe knjiga iz intimnoga kruga. Njena tema je pisanje, i to pisanje prve knjige, odnosno stasavanje i formiranje pisca početnika. Nije li to i jedna od dominantnih tema porodične trilogije?
Rani jadi su, a djelimično i Bašta, pepeo, portret umjetnika u mladosti. Peščanik otvara temu zakržljalog genija, zakržljalog titančića, velike intelektualne i male psihičke snage. I književne teme su, dakle, intimno-porodične teme: Otac je pisac, Andi je pisac, Majka je darovit kazivač pjesama i priča, čak i pripovjedač koji mijenja postojeće priče, gradeći nove bajke i basne, stvarajući tako fantastiku i usmenu literaturu iz erudicije, iz usmene književnosti.
Jovan Delić
Izvor: Novosti
