Piše: Vuk Bačanović
Gradonačelnik Cetinja Nikola Đurašković je, povodom dana prijestolnice, izrekao tri misli čija nekonzistetnost zahtjeva opservaciju, ne zbog toga jer se također radi o standardnim prigodničarskim opštim mjestima, već zbog toga što se radi vrlo zgodnom presjeku načina na koji dukljanski ideolozi vrše redukciju istorijskih činjenica.
Na ovaj dan 1944. godine, pod junačkom komandom Nikole Banovića, jedinice Desete crnogorske brigade, Lovćenskog partizanskog odreda i Prvog bataljona Šeste crnogorske brigade oslobodile su naš grad od fašističkog okupatora, vraćajući Cetinju temelj njegovog postojanja – nezavisnost i slobodu„, rekao je Đurašković.
„Uvjeravam vas da nećemo nijemo posmatrati isplaniranu igru sa službenim jezikom, niti kreiranu zamisao da se kroz dvojno državljanstvo stvore uslovi da se o sudbini Crne Gore odlučuje van njenih granica.
„Samo zajedno istinske građanske, crnogorske, partije i pojedinci mogu zaustaviti dalje urušavanje građanskog, sekularnog i antifašističkog bića naše Crne Gore„, poručio je Đurašković.
Istina, fašistički okupator je istjeran sa Cetinja 1944. i to je činjenica koja je neosporiva, ma koliko neko bio simpatizer crnogorskih komunista ili ne. Međutim, kakve veze sloboda koju su oni izborili ima veze sa onim što nam kao tekovine te slobode predstavlja gradonačelnik Đurašković? Podsjećanjem na bazične istorijske činjenice dolazimo do saznanja da su tri ključna čovjeka Crnogorske antifašističke skupštine narodnog oslobođenja (CASNO), Niko Miljanić, Miloš Rašović (jedan od 1300 kaplara. Borio se u bitkama na Bregalnici, Kolubari i Kajmakčalanu, nosilac Albanske spomenice) i Nikola Kovačević (učesnik Podgoričke skupštine i brat komandanta Save Kovačevića) bili deklarisani Srbi koji nisu pravili razliku između crnogorskog i srpskog identiteta, da je zastava NR i SR Crne Gore bila srpska-crnogorska trobojka, da je na njenom grbu bio Lovćen i kapela Petra II Petrovića Njegoša da je u zvaničnoj upotrebi bio srpskohrvatski, odnosno srpski jezik ijekavskog izgovora, kao da je i u kapitalnim istoriografskim ostvarenjima poput Istorije Crne Gore ni u kom slučaju nije negiran srpski karakter crnogorske državnosti.
Isto tako podsjećanjem na bazične istorijske činjenice dolazimo do saznanja da je samo u ustavu koji su sačinili crnogorski kolaboracionisti 1941. i koji je Crnu Goru definisao kao dio „Rimske carske zajednice“, kojom „upravlja monarhističko-korporativna Vlada“ stajalo da su „Službeni jezici Države crnogorski i italijanski“ (Član 3) i da je „Crnogorska pravoslavna crkva autokefalna“, te „da ne zavisi ni od jedne strane crkve“ (Član 4). Đurašković panično poziva na sprečavanje, „urušavanje građanskog, sekularnog i antifašističkog bića Crne Gore“ pozivajući se na suprotnost istog tog građanskog, sekularnog i antifašističkog bića? Radi to doduše po uzoru na liniju Veljka Milatovića u SKCG za koju se može reći da je započela sa pakovanjem ideja Sekule Drljevića i Savića Markovića Štedimlije o srpskom identitetu kao uljezu i stranom faktoru u Crnoj Gori u partizansko ruho.
Što je posebno čudno s obzirom da je upravo Štedimlija bio jedan od rodonačelnika ideje o bliskosti različitih ideoloških pravaca unutar srpskog nacionalizma i marksizma, te je zbog toga pisao da se „Antifašističko vijeće (AVNOJ) bori… za Veliku Srbiju koja bi bila podvrgnuta sovjetskom režimu, odnosno boljševizmu i crvenoj Rusiji“. Prezirao je srpsko sveštenstvo i oficire za koje je smatrao da podržavaju NOB zbog njegovog zalaganja za ovnovu Jugoslavije, odnosno Velike Srbije. U tom smislu je, naravno bez ikakvog uporišta u istorijskim činjenicama, nastupajući kao ustaški ideolo „komunističku vlast“ prezirao jer je nastavila da se drži predratnih ideja iz Jugoslavije („Velikosrbske zajednice“), po kojima se crnogorsko pitanje nije moglo razmatrati odvojeno od srpskog nacionalnog pitanja, uz stav da su Crnogorci samo grana šireg srpskog etničkog korpusa.
Zbog toga je smatrao da je „komunističko srpstvo druge Jugoslavije“ u suštini predstavljalo „ideološkopolitički kompromis sa načertanijevsko-karađorđevićevskim svesrpstvom“ i da je plod romantizacije krvoločne srpske hajdučije čijom je kolektivnom sklonošću ka nasilju i pljački tumačio partizanski, ustanak u NDH i Crnoj Gori. Zanimljivo je da je Štedimlijina ideja o gotovo urođenom, rasnom, socijalizmu srpskog nacionalizma koji se navodno manifestovao kroz pisanje Svetozara Markovića, Vase Pelagića i Jovana Skerlića vrlo bliska tezi Latinke Perović o „dominantnoj i neželjenoj eliti“ kod Srba, pri čemu su dominantna i odgovorna za sve istorijske stranputice srpskog naroda, uključujući tu i mnogobrojne ustanke, umjesto prilagođavanja „realnosti“ raznih imperijalizama, upravo socijalisti. No o tome opširnije drugom prilikom. Za sada konstatujmo da je vrlo čudno da Đurašković tekovine NOB-a brani štedimlijskom antipartizanskom ideologijom crnogorskog službenog jezika i rasističkom paranojom o „odlučivanju o sudbini Crne Gore van njenih granica“, posebno kada su u pitanju Crnogorci izvan tih granica od kojih izgleda treba braniti ne crnogorsku državu, već nakaradni koncept te države.
Ali u svemu tome je najmanji problem profil političara kao što je Đurašković. Deluzija da se crnogorske antifašističke tekovine brane panegiricima Sekuli Drljeviću iz pera Novaka Adžića, a ne promišljanjima o nasljeđu Nikole Kovačevića se ne može osporavati argumentima, jer nakon njih uslijediti samo još grđe i luđe deluzije. Najveći problem leži sa druge, srpske strane, odnosno u fenomenu rigidnog antikomunizma, odnosno banalnog i redukcionističkog predstavljanja razdoblja socijalizma kao nečega suštinski antisrpskog a što ono ni u kom slučaju nije bilo.
Svođenje cijele epohe na opskurnu ideologiju uskog kruga Milatovićevih istomišljenika koja veću podršku nije stekla sve do transformacije Mila Đukanovića iz rigidnog Srbina u još rigidnijeg antisrbina nije samo dolijevanje ulja na plamen dukljanskih deluzija, već osuđivanje cjelokupnog srpskog naroda Crne Gore na banalne i zlokobne maniheističke predodžbe o vlastitoj prošlosti.
U proglasu Nezavisne radničke partije Jugoslavije upućenom narodu cetinjskog okruga povodom parlamentarnih izbora u martu 1923. godine, ističe se: „…Jeste li za prošlost, koju ništa više oživjeti ne može – ili ste za budućnost koju već gradi i koju može izgraditi ali samo u zajednici i jedinstvu radni narod Srbije, s radnim narodom Crne Gore, a ovi zajedno s radnim narodom Jugoslavije, zbacujući složno i zajednički sa svoje grbače sve izjelice i sve zulumćare?“ Čini se naivno kako to samo izborni proglasi mogu biti, ali bez ikakvog pretjerivanja, početak jednog važnog i nužnog promišljanja.
