Ko bi normalan obraćao pažnju na komitsku kuknjavu sa dps-portala, kakav je recimo Šukovićeva Antena M, kada to sve skupa ne bi bio dobar povod da se prisjetimo lijepih momenata naše istorijske istine? Tako nas je jučerašnji tekst “ 170 godišnjica obnove knjaževstva – da li se jubilej pokušava zataškati ?“ podsjetio na spomenike srpskog identiteta u CG, baš iz vremena obnovljenog crnogorskog knjaževstva…
Navođenje proglasa knjaževine iz marta 1852.g, uz napomenu kako je taj tekst lako dostupan svima koji koriste internet, trebalo je da posluži za „utvrđivanje gradiva“ o posebnosti i samobitnosti „crnogorskog naroda“. I to na način što pominjanje izraza „crnogorski narod“ u navedenom proglasu treba shvatiti kao dokaz da Crnogorci nikako ne mogu biti shvaćeni kao Srbi, odnosno da su Crnogorci sebe doživljavali kao zasebnu naciju ili možda etnos.
Ovo je onda prilika da citaoce Žurnala podsjetimo na tekst koji je samo tri godine kasnije napisan pod patronatom istog knjaza Danila, a koji se zove, ni manje ni više nego „Zakonik knjaza Danila“ objavljen 1855.g. Najprije ćemo se pozabaviti naučnom raspravom o čuvenom 92. članu ovog Zakonika, u kom se kaže kako u Crnoj Gori „nema druge narodnosti do jedino srpske“. Zvaničan tekst Zakonika koji su Crnogorci koristili za razvoj i opstanak svoje države ima u sebi ovaj izraz. I tu je, otprilike, kraj svakoj identitetskoj diskusiji.
Da je nekome od Crnogoraca smetao izraz iz zvaničnog teksta Zakonika, od knjaza do ikog drugog ko je pismen ( a bilo ih je dovoljno ) – onda bi neko ispravio „nepravdu“ prije šukovićevaca 21. vijeka! Temu za diskusiju donio je jedan cetinjski prepis ( radna verzija teksta ) u kom nema formulaciju „do jedino srpske“. Opet, novootkriveni sofijski prepis ( koji se čuva u Bugarskoj akademoji nauka i umjetnosti ) ima tu formulaciju. Svakako da je mjerodavan onaj tekst koji je bio u zvaničnoj upotrebi, a to je baš onaj koji ima ovu odrednicu. U cetinjskoj radnoj verziji teksta, ukoliko nema izraza „do jedino srpske“ slijed riječi je nelogičan i nesuvislo određuje narodnost kao „istočno-pravoslavnu“ i pored jasne odrednice „vjere“ u daljem toku rečenice. Tako da ovoj verziji ne nedostaje samo termin „srpstvo“ nego puna logika i smisao. Zato cetinjski tekst smatramo radnom verzijom. Tim prije što, uz ovu razliku, postoje i brojne druge razlike cetinjskog rukopisa u odnosu na zvanični tekst. Razlike koje nijesu ovakve identitetske prirode, ali koje svjedoče da je pomenuti tekst pismeno i tehnički nedovršen.
Ono sto je još zanimljivije za naše sagledanje „crnogorskog identiteta“ iz vremena knjaževine – jeste formulacija „Crnogorac i Brđanin“ koja dominira cijelim nizom teksta Zakonika knjaza Danila. Ako bismo primijenili metod „komitskih balada“ sa Antene M, morali bismo brzopotezno da zaključimo kako Zakonik iz 1855 definiše dvije nacije i dvije narodnosti u CG – „crnogorsku i brđansku“. A eto, mogli bismo sebi priuštiti zadovoljstvo i da mislimo svojom glavom pa da izraze „Crnogorac“ „Brđanin“ shvatimo kao oblasni, teritorijalni pojam „vo vremja ono“ ili građanski pojam ( s obzirom na ime države „Crna Gora i Brda“ ), a da ondašnju narodnost Crnogoraca imenujemo onako kako piše u zvaničnom tekstu Zakonika – „srpska“.
A da ne bismo nagađali šta su Crnogorci „mislili“ u vrijeme knjaza Danila, možemo opušteno i razložno pročitati nešto iz zvanične dokumentacije Crnogoraca iz vremema narednog knjaza, Danilovog sinovca – knjaza Nikole. Tamo je srpski etnički i nacionalni identitet Crnogoraca bio nesumnjiv:
Milija Todorović
