Možda najtajanstvenija ličnost u istoriji Crkve jeste učenik apostola Pavla sveti Dionisije Areopagit. Zašto?
Spisi ovoga velikoga svetitelja pojavljuju se u šestom vijeku, predstavljaju praktično osnovu čitave mističke hrišćanske tradicije zajedno sa neoplatonizmom i na istoku i na zapadu.
Takođe, ovako značajniji spisi su došli iz ruku jeretika monofizita. Sveti oci su ipak sa velikim oprezom utvrdili da se radi o pravovjernim tekstovima. Vizantijske bogoslovske provere su bile sa velikim ispitivanjima, danas bi rekli „cepidlačenjima“ da ništa nije moglo da se provuče, a da nije u skladu sa pravoslavnom teologijom.
Međutim, glavni problem je utvrđivanje tačnog autora spisa. Zato se često za svetog Dionisija upotrebljava izraz psudo-Dionisije.
Ovo je svojevrstan apsurd.Jer se u Crkvi slavi sveti Dionisije, a u istim crkvenim akademskim krugovima ga nazivaju pseudo-Dionisije.
O ovom fenomenu je naročito pisao savremeni gruzijski teolog otac Rafail Karelin.On se čvrsto zalaže za izbacivanje onoga „pseudo“ iz imena Svetog Dionisija. Navodeći činjenicu da bi, recimo, protestanti mogli sa pravom reći da su pravoslavni licemjeri zbog već pomenutog apsurda.G lavni razlog sumnje u autorstvo spisa leži u činjenici da su se pojavili tek oko 500 godine. Za mnoge se govorilo da stoje iza Dionisijevih spisa. Neka novija istraživanja su ukazivala da se ustvari radi o gruzijskom monahu Petru Iberijskom.
Bilo kako bilo, spisi svetog Dionisija ili pseudo-Dionisija ostaju do danas temelj hrišćanske mistike. U pravoslavnoj crkvi su osnov isihazma, koje je svoj konačni bogoslovski završetak dobilo u djelima svetog Grigorija Palame. U ovom pogledu najznačajniji je Dionisijev spis “O Božanskom primraku“. Drugi njegov važan spis jeste “ O nebeskoj jerarhiji“.
Na zapadu Dionisijevi spisi su imali uticaja na Jovana Skota Eriugenu, Majstera Ekarta, Jakoba Bemea, čak i na sholastičare i Tomu Akvinskog, koji su poznati po svom racionalizmu, kao i na mnoge druge.
Sveti Dionisije je pored hrišćanstva imao vjerovatno značajan uticaj na islamsku i jevrejsku mistiku i filosofiju zajedno sa neoplatonizmom, kao i na književnike i mističare Vilijama Blejka i Emanuela Svendeborga.
I danas ako bilo ko želi ozbiljnije da se bavi mistikom, nezaobilazno štivo su spisi svetog Dionisija Areopagita.
Sveti Dionisije Areopagite, moli Boga za nas.
Miloš Lalatović
